Crop Insurance Status – भारतीय शेती ही मुख्यत्वे पावसावर अवलंबून आहे. हवामानातील अनिश्चितता, अतिवृष्टी, दुष्काळ किंवा कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव यामुळे शेतकऱ्यांचे मोठे आर्थिक नुकसान होते. या नुकसानीपासून संरक्षण देण्यासाठी केंद्र सरकारने ‘प्रधानमंत्री पीक विमा योजना’ (PMFBY) सुरू केली. खरीप हंगाम २०२५ मध्ये धाराशिव जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी या योजनेला मोठा प्रतिसाद दिला. मात्र, अलीकडेच एका धक्कादायक बातमीने जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. विमा कंपनीने तब्बल १२,३५३ शेतकऱ्यांचे अर्ज रद्द केले आहेत. हे अर्ज का रद्द झाले, त्यावर जिल्हा प्रशासनाने काय पावले उचलली आहेत आणि शेतकऱ्यांनी आता काय करावे, यावर आपण या लेखात सविस्तर चर्चा करणार आहोत.
नेमकी घटना काय आहे? Crop Insurance Status
धाराशिव जिल्ह्यात खरीप हंगाम २०२५ साठी जून ते ऑक्टोबर या कालावधीत लाखो शेतकऱ्यांनी पीक विम्याचे अर्ज भरले होते. मात्र, विमा कंपनीने विविध तांत्रिक कारणांचा दाखला देत १२,३५३ अर्ज अपात्र ठरवले किंवा रद्द केले. विशेष म्हणजे, जिल्हा स्तरावरील तक्रार निवारण समितीच्या बैठकीत असे निदर्शनास आले की, कंपनीने नोंदवलेले अनेक आक्षेप हे तांत्रिकदृष्ट्या आणि वास्तविकदृष्ट्या चुकीचे आहेत.
विमा कंपनीच्या या मनमानी कारभारामुळे जिल्ह्यातील हजारो शेतकरी विमा संरक्षणापासून वंचित राहण्याची भीती निर्माण झाली होती. मात्र, जिल्हाधिकारी कार्यालयाने या प्रकरणात मध्यस्थी करत शेतकऱ्यांच्या बाजूने मोठा निर्णय घेतला आहे.
अर्ज रद्द होण्याची मुख्य कारणे आणि विमा कंपनीचा दावा
विमा कंपनीने अर्ज रद्द करण्यासाठी काही ठराविक कारणे समोर ठेवली होती, जी खालीलप्रमाणे आहेत:
- कागदपत्रांमधील त्रुटी: ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा किंवा बँक पासबुकच्या प्रती स्पष्ट नसल्याचा दावा.
- क्षेत्रातील तफावत: शेतकऱ्याने नोंदवलेले क्षेत्र आणि सरकारी दप्तरातील क्षेत्र यात तफावत असल्याचे कारण.
- पीक पेरा माहिती: पिकांची नोंदणी आणि प्रत्यक्ष शेतात असलेला पेरा यात तफावत असल्याचे सांगण्यात आले.
- तांत्रिक चुका: ‘आपले सरकार सेवा केंद्र’ (CSC) कडून अर्ज भरताना झालेल्या काही किरकोळ चुका.
परंतु, जिल्हा तक्रार निवारण समितीने यातील अनेक कारणे फेटाळून लावली आहेत. समितीच्या मते, शेतकऱ्यांनी सर्व प्रक्रिया योग्यरीत्या पूर्ण केली असतानाही कंपनीने केवळ जबाबदारी टाळण्यासाठी हे अर्ज बाद केले होते.
जिल्हा तक्रार निवारण समितीची भूमिका आणि जिल्हाधिकाऱ्यांचे आदेश
या गंभीर विषयावर चर्चा करण्यासाठी धाराशिवमध्ये जिल्हाधिकारी किर्ती किरण पुजार यांच्या अध्यक्षतेखाली एक महत्त्वाची बैठक पार पडली. या बैठकीत कृषी विभाग, विमा कंपनीचे प्रतिनिधी आणि जिल्हा प्रशासनाचे अधिकारी उपस्थित होते.
जिल्हाधिकाऱ्यांनी दिलेले महत्त्वाचे निर्देश:
- पुनर्तपासणीचे आदेश: रद्द करण्यात आलेल्या सर्व १२,३५३ अर्जांची पुढील ७ दिवसांत पुन्हा एकदा काटेकोरपणे तपासणी करावी.
- दुरुस्तीची संधी: ज्या अर्जांमध्ये किरकोळ त्रुटी आहेत, त्या दुरुस्त करून संबंधित शेतकऱ्यांना पुन्हा योजनेत समाविष्ट करून घ्यावे.
- कायदेशीर कारवाईचा इशारा: जर विमा कंपनीने मार्गदर्शक तत्त्वांचे उल्लंघन करून पुन्हा अडवणूक केली, तर कंपनीवर कडक कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
- पारदर्शकता: अर्ज रद्द करण्याची प्रक्रिया पारदर्शक असावी आणि प्रत्येक शेतकऱ्याला त्याचे कारण कळवणे अनिवार्य आहे.
शेतकरी वर्गावर होणारा परिणाम
पीक विमा हा शेतकऱ्यासाठी केवळ एक सरकारी योजना नसून, ते एक ‘सुरक्षा कवच’ आहे. जर हे १२ हजारहून अधिक अर्ज रद्द झाले असते, तर त्याचे परिणाम भयावह झाले असते:
- आर्थिक फटका: अतिवृष्टी किंवा कीड लागल्यास मिळणारी नुकसान भरपाई या शेतकऱ्यांना मिळाली नसती.
- कर्जाचा डोंगर: पीक गेल्यावर आणि विम्याचे संरक्षण नसल्यावर शेतकरी सावकारी किंवा बँकांच्या कर्जात अधिकच अडकला असता.
- योजनेवरील विश्वास: अशा प्रकारच्या तांत्रिक अडचणींमुळे शेतकऱ्यांचा सरकारी योजनांवरील विश्वास कमी होतो.
तुमचा अर्ज रद्द झाला आहे का? हे कसे तपासावे?
जर तुम्ही धाराशिव जिल्ह्यातील शेतकरी असाल आणि २०२५ च्या खरीप हंगामासाठी विमा भरला असेल, तर तुम्ही खालीलप्रमाणे तुमच्या अर्जाची स्थिती तपासू शकता:
- अधिकृत पोर्टलवर जा: PMFBY या अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या.
- Application Status: मुख्य पृष्ठावर असलेल्या ‘Check Receipt/Application Status’ या पर्यायावर क्लिक करा.
- क्रमांक टाका: तुमचा अर्ज क्रमांक (Receipt Number) प्रविष्ट करा.
- कॅप्चा कोड भरा: दिलेला कोड भरून ‘Check Status’ वर क्लिक करा.
- विमा कंपनीशी संपर्क: तुमच्या अर्जात काही अडचण असल्यास तात्काळ संबंधित विमा कंपनीच्या तालुका प्रतिनिधीशी किंवा कृषी सहाय्यकाशी संपर्क साधा.
अर्ज रद्द होऊ नये म्हणून घ्यायची काळजी (भविष्यासाठी टिप्स)
भविष्यात तुमचे अर्ज रद्द होऊ नयेत म्हणून खालील गोष्टींकडे लक्ष द्या:
- पीक पेरा नोंद (e-Peek Pahani): तुमच्या ७/१२ वर पिकाची नोंद ‘ई-पीक पाहणी’ द्वारे अचूक असल्याची खात्री करा.
- स्पष्ट कागदपत्रे: अर्ज अपलोड करताना कागदपत्रांचे फोटो किंवा स्कॅन कॉपी स्पष्ट असावी.
- बँक खाते अपडेट: तुमचे बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असावे (NPCI Mapping).
- क्षेत्राची अचूकता: विम्याच्या अर्जात उल्लेख केलेले क्षेत्र तुमच्या मालकीच्या क्षेत्रापेक्षा जास्त नसावे.
निष्कर्ष :
विमा कंपन्या अनेकदा नफा कमावण्याच्या उद्देशाने तांत्रिक मुद्दे पुढे करून दावे फेटाळण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र, धाराशिव जिल्ह्यातील ही घटना दाखवून देते की, जर प्रशासन खंबीर असेल तर शेतकऱ्यांना न्याय मिळू शकतो. ७ दिवसांच्या पुनर्तपासणीनंतर या १२,३५३ शेतकऱ्यांपैकी जास्तीत जास्त शेतकरी विमा संरक्षणाखाली येतील, अशी अपेक्षा आहे.
शेतकरी बांधवांनी आता सतर्क राहून आपल्या अर्जाची स्थिती तपासावी आणि काही त्रुटी असल्यास त्या सात दिवसांच्या आत कृषी विभागाच्या मदतीने दुरुस्त करून घ्याव्यात.
Crop Insurance Status
