MahaDBT Subsidy Status – आजच्या काळात शेती व्यवसाय आधुनिक तंत्रज्ञानाशी जोडला जात आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टल मुळे शेतकऱ्यांना ट्रॅक्टर, ठिबक सिंचन, तुषार सिंचन आणि इतर अवजारांवर मोठ्या प्रमाणात सबसिडी (अनुदान) मिळते. मात्र, सध्या अनेक शेतकऱ्यांची एकच तक्रार आहे – “मी अर्ज केला, लॉटरी लागली, पूर्वसंमती मिळाली, अवजार खरेदी करून कागदपत्रेही अपलोड केली, पण अनुदान अद्याप जमा झाले नाही!”
अनेकदा आपण कृषी कार्यालयात चकरा मारतो, पण तिथे समजते की शासनाने पैसे पाठवले आहेत. मग प्रश्न पडतो की, शासनाने पैसे पाठवूनही ते माझ्या बँक खात्यात का दिसत नाहीत? याचे उत्तर तुमच्या पीक कर्जात नाही, तर बँकेच्या एका ‘गुप्त’ नियमात दडलेले असू शकते.
महाडीबीटी अनुदान प्रक्रिया आणि विलंब
जेव्हा एखादा शेतकरी महाडीबीटी पोर्टलवर अर्ज करतो, तेव्हा त्याची निवड लॉटरी पद्धतीने होते. त्यानंतर शेतकऱ्याला ‘पूर्वसंमती’ (Pre-sanction) मिळते. शेतकरी स्वतःच्या पैशाने वस्तू खरेदी करतो आणि त्याचे बिल पोर्टलवर अपलोड करतो. यानंतर कृषी विभागाचे अधिकारी प्रत्यक्ष पडताळणी (Spot Inspection) करतात आणि आपला प्रस्ताव अनुदानासाठी मंजूर करतात.
ही सर्व प्रक्रिया पार पडल्यानंतर अनुदान ‘पीफएमएस’ (PFMS) प्रणालीद्वारे थेट तुमच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात (DBT – Direct Benefit Transfer) जमा होणे अपेक्षित असते. पण इथेच खरी अडचण सुरू होते.
पीक कर्ज ‘निल’ असूनही अडचण का?
बहुतेक शेतकऱ्यांचा असा समज असतो की, जर त्यांनी त्यांचे पीक कर्ज (Crop Loan) वेळेवर भरले असेल, तर त्यांचे बँकेचे व्यवहार चोख आहेत. शेतकरी पीक कर्जाबाबत खूप जागरूक असतात कारण त्यांना माहीत असते की, पीक कर्ज वेळेवर भरले तरच पुढच्या वर्षी शून्य टक्के व्याजाने कर्ज मिळेल.
मात्र, अडचण पीक कर्जात नसते. अडचण असते तुम्ही घेतलेल्या इतर ‘बिनशेती’ (Non-Agricultural) कर्जामध्ये. यामध्ये खालील कर्जांचा समावेश असू शकतो:
- वाहन कर्ज (Vehicle Loan): ट्रॅक्टर, टेम्पो किंवा दुचाकीसाठी घेतलेले कर्ज.
- गृह कर्ज (Home Loan): घर बांधण्यासाठी घेतलेले कर्ज.
- वैयक्तिक कर्ज (Personal Loan): घरगुती कारणांसाठी घेतलेले कर्ज.
- सोने तारण कर्ज (Gold Loan): जर त्याचे व्याज थकले असेल तर.
- जामीनदार (Guarantor): जर तुम्ही एखाद्या व्यक्तीच्या कर्जाला जामीनदार असाल आणि त्या व्यक्तीने कर्ज थकवले असेल.
NPA म्हणजे काय? (What is NPA in Banking?)
बँकिंग क्षेत्रात NPA (Non-Performing Asset) हा शब्द अत्यंत महत्त्वाचा आहे. यालाच मराठीत ‘थकीत कर्ज’ किंवा ‘अनुत्पादक मालमत्ता’ म्हणतात.
जेव्हा तुम्ही एखाद्या कर्जाचा हप्ता किंवा व्याज सलग ९० दिवसांपेक्षा जास्त काळ भरत नाही, तेव्हा बँक तुमचे खाते ‘NPA’ म्हणून घोषित करते. एकदा का तुमचे खाते किंवा ग्राहक आयडी (Customer ID) एनपीए झाला की, बँक तुमच्या त्या खात्यावर निर्बंध (Hold) आणते.
एनपीएचा अनुदानावर होणारा परिणाम:
- खाते गोठवणे (Account Freeze): बँक तुमच्या खात्यातून पैसे काढण्यावर बंदी घालू शकते.
- अनुदान परतावा (Reverse Transaction): जेव्हा शासन अनुदानाचे पैसे पाठवते, तेव्हा बँक ते पैसे स्वीकारत नाही आणि ते पैसे पुन्हा शासनाकडे परत जातात.
- रक्कम वळती करणे: काही वेळा बँक अनुदानाची रक्कम तुमच्या थकीत कर्जाच्या खात्यात परस्पर जमा करून घेते.
बँकांचे वसुली धोरण आणि शेतकऱ्यांची कोंडी MahaDBT Subsidy Status
सध्या बँकांवरील वाढत्या थकबाकीमुळे रिझर्व्ह बँकेने (RBI) वसुलीचे नियम कडक केले आहेत. बँका आता ‘सॉफ्टवेअर’ आधारित सिस्टिम वापरतात. जर तुमचे एक खाते थकबाकीत असेल, तर त्याचा परिणाम तुमच्या इतर सर्व खात्यांवर होतो.
शेतकऱ्याला वाटते की माझं शेतीचं खातं तर चालू आहे, मग अडचण काय? पण बँकेच्या सिस्टिममध्ये तुमचा आधार नंबर सर्व खात्यांशी लिंक असतो. त्यामुळे एका खात्यातील डिफॉल्ट दुसऱ्या खात्यातील अनुदानाला अडवून धरतो.
अनुदान अडकल्यास काय करावे? (उपाययोजना)
जर तुमचे महाडीबीटीचे पैसे अडकले असतील, तर घाबरून न जाता खालील पावले उचला:
बँकेत जाऊन ‘केवायसी’ (KYC) तपासा
सर्वात आधी तुमच्या बँकेत जा आणि मॅनेजरला भेटा. त्यांना विचारा की माझ्या खात्यावर काही ‘होल्ड’ किंवा ‘फ्रीज’ आहे का? अनेकदा केवायसी अपडेट नसल्यामुळेही व्यवहार थांबतात.
सर्व कर्जांची स्थिती तपासा
तुमच्या नावे असलेल्या सर्व प्रकारच्या कर्जांची माहिती घ्या. एखादा जुना हप्ता किंवा व्याज भरायचे राहिले आहे का? हे तपासा. जर एखादे कर्ज NPA झाले असेल, तर ते नियमित (Regularize) केल्याशिवाय तुमचे अनुदान जमा होणार नाही.
आधार मॅपिंग तपासा (Aadhar Mapping/NPCI)
तुमचे अनुदान कोणत्या खात्यात जाणार आहे हे ‘NPCI’ मॅपिंगवर अवलंबून असते. तुमचं बँक खातं आधारशी लिंक असूनही ते ‘डीबीटी’साठी सक्रिय आहे का, याची खात्री करा.
वन टाईम सेटलमेंट (OTS) चा विचार करा
जर कर्ज खूप जास्त असेल आणि भरणे शक्य नसेल, तर बँकेच्या ‘ओटीएस’ (एकरकमी कर्ज परतफेड योजना) योजनेचा लाभ घेऊन खाते एनपीए मधून बाहेर काढा.
भविष्यात ही समस्या टाळण्यासाठी टिप्स
१. आर्थिक शिस्त पाळा : शेती कर्जासोबतच इतर लहान-मोठ्या कर्जांचे हप्ते वेळेवर भरा.
२. बँकेशी संपर्क ठेवा : तुमचा मोबाईल नंबर बँकेत नोंदवा, जेणेकरून हप्ता थकल्यास तुम्हाला त्वरित मेसेज येईल.
३. जामीन राहताना काळजी घ्या : कोणाचेही जामीनदार होताना विचार करा, कारण समोरच्याने पैसे न भरल्यास तुमचे खाते धोक्यात येते.
४. बँक खात्याची हालचाल ठेवा : ज्या खात्यात अनुदान येणार आहे, त्या खात्यातून वर्षातून किमान दोन-चार वेळा व्यवहार करा.
निष्कर्ष
शेतकरी मित्रांनो, महाडीबीटीचे अनुदान हे तुमच्या हक्काचे पैसे आहेत. पण बँकिंग क्षेत्रातील तांत्रिक गोष्टींची माहिती नसल्यामुळे अनेकदा हे पैसे आपल्यापर्यंत पोहोचत नाहीत. ९०% शेतकरी फक्त पीक कर्जाचा विचार करतात, पण बँका मात्र तुमच्या संपूर्ण आर्थिक व्यवहारावर लक्ष ठेवून असतात.
त्यामुळे, जर तुमचे अनुदान अद्याप आले नसेल, तर आजच तुमच्या बँकेत जाऊन चौकशी करा आणि आपले खाते ‘क्लीन’ ठेवा.
हा लेख तुमच्या शेतकरी मित्रांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी व्हॉट्सॲप (WhatsApp) आणि फेसबुकवर नक्की शेअर
MahaDBT Subsidy Status
