Harbhara Management Tips – शेतकरी मित्रांनो, नमस्कार! महाराष्ट्रातील रब्बी हंगामातील सर्वात महत्त्वाचे पीक म्हणून हरभरा (Chickpea) ओळखला जातो. कमी पाण्यात आणि कमी खर्चात चांगले उत्पन्न देणारे हे पीक सध्या आपल्या शेतात जोमात डोलत आहे. मात्र, सध्याच्या बदलत्या हवामानाने (Climate Change) शेतकऱ्यांच्या तोंडचे पाणी पळवले आहे. कधी कडक ऊन, तर कधी अचानक दाटून येणारे ढग आणि सकाळी पडणारे दाट धुके यामुळे हरभरा उत्पादक शेतकरी मोठ्या चिंतेत आहे.
तुम्हाला माहित आहे का? हरभरा पीक जेव्हा फुलवारा (Flowering Stage) आणि घाटी भरण्याच्या अवस्थेत असते, तेव्हा हवामानातील थोडासा बदलही उत्पादनात ३० ते ४० टक्क्यांपर्यंत घट आणू शकतो. पण काळजी करू नका! आजच्या या विशेष लेखामध्ये आपण अशा एका ‘जादूई’ फवारणीबद्दल आणि व्यवस्थापनाबद्दल सविस्तर माहिती घेणार आहोत, ज्यामुळे तुमची फुलगळ तर थांबेलच, पण हरभरा घाट्यांनी अक्षरशः लदबदून जाईल.
सद्यस्थिती आणि हवामानाचे संकट (The Current Challenge)
सध्या महाराष्ट्रातील अनेक भागांत ढगाळ वातावरण निर्माण झाले आहे. या वातावरणाचे हरभरा पिकावर होणारे परिणाम खालीलप्रमाणे आहेत:
- दाट धुके (Fog): सकाळी पडणाऱ्या धुक्यामुळे हरभऱ्याच्या पानांवर आणि फुलांवर ओलावा साचतो. यामुळे फुलांची नैसर्गिक प्रक्रिया विस्कळीत होते आणि ‘फुलगळ’ सुरू होते.
- घाट्यांची गळ: हवामानातील आर्द्रता वाढल्याने कोवळे घाटे गळून पडतात.
- अळीचा प्रादुर्भाव: ढगाळ वातावरण हे ‘घाटी अळी’ (Helicoverpa armigera) वाढण्यासाठी अत्यंत पोषक असते.
- बुरशीजन्य रोग: आर्द्रतेमुळे मर रोग किंवा मुळकुजव्या यांसारख्या रोगांचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता असते.
हरभऱ्याला घाटे का लागत नाहीत? (Root Causes)
अनेकदा शेतकरी तक्रार करतात की, झाड मोठे झाले पण त्याला हवे तसे घाटे लागले नाहीत. याची मुख्य कारणे समजून घेणे गरजेचे आहे:
१. नत्राचा अतिवापर: जर तुम्ही पिकाला सुरुवातीला जास्त युरिया दिला असेल, तर झाडाची फक्त शाकीय वाढ (Vegetative Growth) होते आणि फुलांचे प्रमाण कमी होते.
२. अवेळी पाणी: फुलोरा अवस्थेत पाणी देताना जर जमीन अति ओली झाली, तरीही फुलगळ होते.
३. सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता: झिंक, बोरॉन आणि फॉस्फरसची कमतरता असल्यास फुलांचे रूपांतर घाट्यात होत नाही.
‘मास्टर’ फवारणी: फुलगळ थांबवा आणि घाटे वाढवा
जर तुमचा हरभरा सध्या फुल अवस्थेत किंवा नुकतेच घाटे लागण्याच्या स्थितीत असेल, तर खालील ‘कॉम्बिनेशन’ अत्यंत प्रभावी ठरेल. (प्रमाण: २० लिटर पंपासाठी)
फुलगळ रोखण्यासाठी (Plant Growth Regulator)
फुलांची गळ थांबवण्यासाठी आपल्याला ‘प्लॅनोफिक्स’ (Bayer Planofix) वापरणे आवश्यक आहे. हे एक उत्तम संजीवक आहे जे फुलांना झाडाला घट्ट धरून ठेवण्यास मदत करते.
- प्रमाण: २० लिटर पाण्यासाठी फक्त ५ मिली. (जास्त वापरू नये, अन्यथा पिकावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो.)
घाट्यांचे पोषण आणि वजन (Water Soluble Fertilizer)
केवळ फुलं येऊन चालणार नाही, तर त्या फुलांचे रूपांतर मोठ्या घाट्यात होणे गरजेचे आहे. यासाठी ICL चे ११:३६:२४ (11:36:24) हे विद्राव्य खत वापरा. यात नत्राचे प्रमाण कमी असून स्फुरद आणि पालाशचे प्रमाण योग्य आहे, ज्यामुळे दाणे टपोरे भरतात.
- प्रमाण: २० लिटर पाण्यासाठी ८० ते १०० ग्रॅम.
अळीचा खात्मा (Effective Insecticide)
घाटी अळी ही हरभऱ्याची मुख्य शत्रू आहे. ती फुलांना कुरतडते आणि घाट्याला छिद्र पाडून आतील दाणा खाते. यासाठी खालीलपैकी कोणतेही एक कीटकनाशक वापरा:
- फेम (Fame): ५ मिली
- किंवा कोराजन (Coragen): ५ ते ६ मिली
- किंवा जीएसपी फायटर: २०-२५ मिली
बुरशीपासून संरक्षण (Fungicide)
ढगाळ वातावरणात बुरशीचा धोका टाळण्यासाठी ‘अमिस्टर टॉप’ (Amistar Top) हे अतिशय दर्जेदार बुरशीनाशक आहे. हे लिक्विड स्वरूपात असल्याने फुलांना चिकटून बसते आणि पिकाला आतून ताकद देते.
- प्रमाण: २० लिटर पाण्यासाठी २० मिली.
फवारणी करताना घ्यावयाची काळजी (Safety & Precision)
योग्य औषध निवडून उपयोग नाही, तर ते योग्य पद्धतीने फवारणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे:
- वेळ: फवारणी नेहमी सकाळी १० नंतर (धुके ओसरल्यावर) किंवा संध्याकाळी ४ नंतर करावी. कडक उन्हात फवारणी टाळावी.
- पाणी: फवारणीसाठी स्वच्छ पाण्याचा वापर करावा. गढूळ पाण्यामुळे औषधांची कार्यक्षमता कमी होते.
- मिश्रण: औषधे मिसळताना प्रथम पावडर स्वरूपातील खत विरघळवून घ्यावे आणि शेवटी कीटकनाशक टाकावे.
- स्टिकरचा वापर: सध्याच्या दव असलेल्या वातावरणात औषध पानांवर व्यवस्थित टिकावे यासाठी ‘स्टिकर’ (Silicon based spreader) चा वापर नक्की करा.
हरभरा पिकासाठी इतर महत्त्वाच्या टिप्स Harbhara Management Tips
केवळ फवारणीवर अवलंबून न राहता खालील बाबींकडे लक्ष द्या:
- पाणी व्यवस्थापन: हरभरा पिकाला फुले असताना पाणी देऊ नका. जर जमिनीला भेगा पडत असतील आणि पाणी देणे अनिवार्य असेल, तर अगदी हलके (तुषार सिंचनाने) पाणी द्यावे. अति पाण्यामुळे झाड पिवळे पडून मरू शकते.
- पक्षी थांबे: शेतात हेक्टरी ४० ते ५० पक्षी थांबे (T-shape) लावावेत. यावर पक्षी बसून अळ्या वेचून खातात, ज्यामुळे कीटकनाशकाचा खर्च वाचतो.
- बोरॉनचा वापर: जर तुम्हाला दाण्याला विशेष चमक हवी असेल, तर फवारणीत ‘बोरॉन’ (२०%) चा वापर १० ग्रॅम प्रति पंप याप्रमाणे करू शकता.
निष्कर्ष
शेतकरी मित्रांनो, शेती हा आता केवळ कष्टाचा खेळ राहिला नसून तो तंत्रज्ञानाचा झाला आहे. निसर्ग आपल्या हातात नाही, पण योग्य वेळी योग्य व्यवस्थापन करणे नक्कीच आपल्या हातात आहे. वरीलप्रमाणे दिलेली फवारणी जर तुम्ही योग्य वेळी केली, तर तुमच्या हरभरा पिकाची फुलगळ थांबून उत्पादनात २५ ते ३० टक्के हमखास वाढ होईल.
तुमच्या कष्टाला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड द्या आणि यंदा हरभऱ्याचे विक्रमी उत्पन्न मिळवा. ही माहिती आपल्या इतर शेतकरी बांधवांना पाठवायला विसरू नका!
तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली? किंवा तुमच्या काही शंका असतील तर खाली कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा. मी तुम्हाला मदत करायला सदैव तयार आहे!
Harbhara Management Tips
