Bhausaheb Fundkar Falbag Yojana 2026 – महाराष्ट्रातील हवामान हे शेतीसाठी अत्यंत पूरक आहे, मात्र अनेकदा पारंपरिक पिकांवर अवलंबून राहिल्यामुळे शेतकऱ्यांना निसर्गाच्या लहरीपणाचा फटका बसतो. अतिवृष्टी, दुष्काळ किंवा बाजारभावातील चढ-उतार यामुळे सोयाबीन, कापूस आणि तूर यांसारखी पिके अनेकदा तोट्यात जातात. या समस्यांवर कायमस्वरूपी उपाय म्हणून महाराष्ट्र शासनाने ‘भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजना’ सुरू केली आहे.
२०२६ मध्ये या योजनेचा विस्तार अधिक प्रभावीपणे करण्यात आला असून, शेतकऱ्यांना फळबाग लागवडीसाठी चक्क १००% अनुदान दिले जात आहे. या लेखामध्ये आपण या योजनेची सविस्तर माहिती, फायदे, पात्रता आणि अर्जाची प्रक्रिया जाणून घेणार आहोत.
भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग योजना काय आहे?
भारतातील शेती आता आधुनिकतेकडे वळत आहे. केवळ पावसावर अवलंबून राहून पारंपरिक पिके घेण्यापेक्षा, फळबागांची लागवड करणे हा दीर्घकालीन उत्पन्नाचा एक उत्तम स्त्रोत मानला जातो. मात्र, फळबाग लावण्यासाठी सुरुवातीला येणारा खर्च (खड्डे खणणे, कलमे खरेदी, खते, ठिबक सिंचन) हा सामान्य शेतकऱ्याच्या आवाक्याबाहेर असतो.
हीच अडचण ओळखून, महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत स्वर्गीय भाऊसाहेब फुंडकर यांच्या नावाने ही योजना राबवली जाते. या योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करणे आणि ग्रामीण भागात रोजगार निर्मिती करणे हा आहे.
योजनेची मुख्य वैशिष्ट्ये:
- १००% अनुदान: खड्डे खोदण्यापासून ते झाडे लावण्यापर्यंत आणि त्यांच्या देखभालीसाठी शासनाकडून आर्थिक मदत.
- ठिबक सिंचन लाभ: फळबागेला पाणी देण्यासाठी सूक्ष्म सिंचन संचाचा समावेश.
- दीर्घकालीन उत्पन्न: एकदा फळबाग लावली की, पुढील १५-२० वर्षे शाश्वत उत्पन्न मिळते.
फळबाग लागवडीचे महत्त्व आणि फायदे
अनेक शेतकरी अजूनही सोयाबीन किंवा तूर यांसारख्या पिकांकडेच वळतात. पण फळबाग लागवड का करावी, याची काही महत्त्वाची कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- निसर्गाच्या प्रकोपापासून संरक्षण: अतिवृष्टी झाली तरी मोठ्या फळझाडांचे नुकसान वार्षिक पिकांच्या तुलनेत कमी होते.
- कमी कष्ट, जास्त नफा: सुरुवातीची २-३ वर्षे निगा राखल्यानंतर, फळबाग कमी श्रमात जास्त उत्पादन देते.
- आरोग्यदायी फायदा: स्वतःच्या शेतातील ताजी फळे कुटुंबाच्या पोषणासाठी उपयुक्त ठरतात.
- शाश्वत बाजारपेठ: आंबा, द्राक्ष, संत्रा यांसारख्या फळांना देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत मोठी मागणी आहे.
योजनेअंतर्गत समाविष्ट असलेली फळझाडे
भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग योजनेत महाराष्ट्रातील विविध भौगोलिक पट्ट्यांनुसार अनेक फळांचा समावेश करण्यात आला आहे. शेतकरी आपल्या जमिनीच्या प्रकारानुसार खालीलपैकी कोणत्याही फळाची निवड करू शकतात:
| फळाचे नाव | उपयुक्तता/हवामान |
| आंबा | कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्र |
| काजू | कोकण किनारपट्टी |
| संत्रा व मोसंबी | विदर्भ आणि मराठवाडा |
| डाळिंब | सोलापूर, नाशिक आणि दुष्काळी भाग |
| पेरू व चिकू | सर्व साधारण जमीन |
| सीताफळ | डोंगराळ व कमी पाण्याचे क्षेत्र |
| नारळ व सुपारी | समुद्रकिनारी व बागायती क्षेत्र |
| लिंबू व आवळा | औषधी आणि व्यावसायिक उपयोगासाठी |
| नवीन समावेश | ड्रॅगन फ्रूट, सफरचंद (काही विशिष्ट भाग) आणि पपई |
अनुदानाचे स्वरूप आणि आर्थिक मदत
या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) द्वारे मदत केली जाते. अनुदानाचे वितरण साधारणपणे तीन वर्षांत केले जाते:
- पहिले वर्ष: लागवड आणि खड्डे भरणीसाठी खर्चाच्या ८०% ते ९०% हिस्सा.
- दुसरे व तिसरे वर्ष: झाडे जगवण्याच्या प्रमाणात (Survive Rate) उर्वरित अनुदान दिले जाते.
साधारणपणे पिकाच्या प्रकारानुसार ४०,००० ते ६०,००० रुपये प्रति हेक्टर पर्यंत किंवा त्यापेक्षा जास्त अनुदान दिले जाऊ शकते. यामध्ये ठिबक सिंचनासाठी स्वतंत्र तरतूद देखील असते.
पात्रता आणि निकष (Eligibility Criteria)
भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग योजना २०२६ चा लाभ घेण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- रहिवासी: अर्जदार शेतकरी हा अनिवार्यपणे महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा.
- सातबारा उतारा: अर्जदाराच्या नावावर स्वतःची शेतजमीन असणे आवश्यक आहे. जर जमीन सामाईक असेल, तर इतर वारसांचे ‘ना हरकत प्रमाणपत्र’ (NOC) लागते.
- नवा लाभार्थी: ज्या शेतकऱ्यांनी यापूर्वी ‘महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजने’तून (MGNREGA) फळबाग लागवडीचा लाभ घेतला आहे, त्यांना या योजनेत प्राधान्य मिळत नाही. हा लाभ केवळ नवीन अर्जदारांसाठी आहे.
- क्षेत्र मर्यादा: किमान ०.२० हेक्टर ते कमाल ६ हेक्टरपर्यंत क्षेत्र मर्यादा असू शकते (नियमावलीनुसार बदल संभवतात).
- वैयक्तिक लाभ: ही योजना वैयक्तिक शेतकऱ्यांसाठी आहे, खाजगी कंपन्या किंवा संस्थांना याचा लाभ घेता येणार नाही.
आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)
अर्ज भरताना खालील कागदपत्रे स्कॅन करून तयार ठेवावीत:
- आधार कार्ड (बँक खात्याशी लिंक असलेले).
- अद्ययावत ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा.
- बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची छायांकित प्रत.
- पासपोर्ट साईज फोटो.
- जातीचा दाखला (अनुसूचित जाती/जमाती प्रवर्गातील शेतकऱ्यांसाठी).
- हमीपत्र (विहित नमुन्यात).
- फळबाग लागवडीचा आराखडा.
ऑनलाइन अर्ज करण्याची प्रक्रिया (Step-by-Step Application)
२०२६ मध्ये अर्जाची प्रक्रिया अत्यंत पारदर्शक आणि ऑनलाइन करण्यात आली आहे. ‘महाडीबीटी’ (MahaDBT) पोर्टलच्या माध्यमातून तुम्ही अर्ज करू शकता:
- वेबसाईटला भेट द्या: सर्वात आधी MahaDBT Farmer Schemes या अधिकृत पोर्टलवर जा.
- नोंदणी: जर तुम्ही नवीन वापरकर्ता असाल, तर ‘नवीन अर्जदार नोंदणी’ करा. जुन्या वापरकर्त्यांनी लॉगिन करावे.
- योजना निवडा: ‘फलोत्पादन’ (Horticulture) या विभागावर क्लिक करा आणि तिथे ‘भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजना’ हा पर्याय निवडा.
- माहिती भरा: आपल्या जमिनीचा तपशील, पिकाची निवड आणि आवश्यक क्षेत्र निवडा.
- कागदपत्रे अपलोड करा: वरील सर्व कागदपत्रे योग्य फॉरमॅटमध्ये अपलोड करा.
- शुल्क भरा: अर्जाचे नाममात्र शुल्क (रु. २३.६०) ऑनलाइन भरून अर्ज सबमिट करा.
- लॉटरी प्रक्रिया: अर्जांची छाननी झाल्यानंतर संगणकीय सोडत (Lottery) निघते. निवड झाल्यास तुम्हाला तसा एसएमएस येईल.
अर्ज केल्यानंतरची प्रक्रिया (Field Verification)
तुमची निवड झाल्यानंतर पुढील टप्पे खालीलप्रमाणे असतात:
- पूर्व संमती: कृषी विभागाकडून तुम्हाला ‘पूर्व संमती पत्र’ दिले जाईल. त्यानंतरच लागवडीचे काम सुरू करावे.
- स्थळ पाहणी: संबंधित तालुक्याचे कृषी सहाय्यक किंवा कृषी अधिकारी तुमच्या शेतावर येऊन जागेची पाहणी करतील.
- लागवड: कृषी अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली खड्डे खोदून आणि कलमे आणून लागवड पूर्ण करावी.
- अनुदान जमा: कामाचा अहवाल सादर केल्यानंतर अनुदानाची रक्कम थेट तुमच्या बँक खात्यात जमा केली जाईल.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
- दर्जेदार कलमे: शासनाने मान्यता दिलेल्या रोपवाटिकेमधूनच (Nursery) फळझाडांची कलमे खरेदी करा, जेणेकरून भविष्यात दर्जेदार उत्पादन मिळेल.
- पाणी व्यवस्थापन: फळबागेसाठी ठिबक सिंचनाचा वापर करणे अनिवार्य आहे, यामुळे पाण्याची बचत होते आणि झाडांची वाढ झपाट्याने होते.
- आंतरपीक: फळझाडे मोठी होईपर्यंत (पहिली ३-४ वर्षे) तुम्ही त्यामध्ये भाजीपाला किंवा इतर आंतरपिके घेऊन अतिरिक्त उत्पन्न मिळवू शकता.
निष्कर्ष
भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग योजना २०२६ ही महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी एक सुवर्णसंधी आहे. पारंपरिक शेतीतील जोखीम कमी करून एक शाश्वत आणि श्रीमंत शेतकरी बनण्याचे हे पहिले पाऊल ठरू शकते. १००% अनुदान मिळत असल्यामुळे आर्थिक भारही पडत नाही. त्यामुळे, जर तुमच्याकडे पडीक जमीन असेल किंवा तुम्हाला शेतीतून जास्त नफा मिळवायचा असेल, तर आजच या योजनेसाठी अर्ज करा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. या योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज कुठे करायचा?
उत्तर: महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत ‘MahaDBT Farmer’ पोर्टलवर जाऊन तुम्ही अर्ज करू शकता.
२. अनुदानाची रक्कम कधी मिळते?
उत्तर: लागवड पूर्ण झाल्याची खात्री कृषी अधिकाऱ्यांनी केल्यानंतर टप्प्याटप्प्याने अनुदान जमा होते.
३. एका शेतकऱ्याला किती क्षेत्रासाठी लाभ मिळतो?
उत्तर: साधारणपणे ६ हेक्टरपर्यंतच्या मर्यादेत लाभ घेता येतो.
तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली? कमेंट मध्ये नक्की सांगा आणि अशाच नवनवीन सरकारी योजनांच्या माहितीसाठी आमच्या टेलिग्राम चॅनेल किंवा व्हाट्सअप ग्रुपमध्ये सामील व्हा!
अधिक माहितीसाठी तुमच्या गावातील कृषी सहाय्यक किंवा तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयाशी संपर्क साधा.
Bhausaheb Fundkar Falbag Yojana 2026
