Onion Bulb Size Increase – महाराष्ट्र हे कांदा उत्पादनात देशातील अग्रेसर राज्य आहे. कांदा हे अशा प्रकारचे पीक आहे जे शेतकऱ्याला ‘कधी रडवते तर कधी मालामाल करते’. अनेकदा कष्ट करूनही कांद्याचा आकार (Size) हवा तसा मिळत नाही, परिणामी बाजारभाव असूनही उत्पादनात घट येते. जर तुमचे कांदा पीक ६० दिवसांच्या आसपास आले असेल, तर समजा तुम्ही पिकाच्या सर्वात महत्त्वाच्या वळणावर आहात. ६० ते ८० दिवसांचा हा काळ कांद्याची मान जाड होण्यासाठी आणि खालचा गड्डा (Bulb) फुगण्यासाठी अत्यंत निर्णायक असतो. आजच्या या विशेष लेखात आपण पाहणार आहोत की, ६० दिवसांनंतर नक्की कोणते खत नियोजन आणि फवारणी करावी, जेणेकरून तुम्हाला भरघोस उत्पादन मिळेल.
कांदा पिकात ६० व्या दिवसाचे महत्त्व काय?
कांदा लागवडीपासून पहिले ३० ते ४० दिवस हे शाकीय वाढीसाठी (Vegetative Growth) असतात. या काळात कांद्याची पात जास्तीत जास्त वाढणे अपेक्षित असते. ५० ते ५५ दिवसांनंतर ही वाढ थांबून अन्नाचा प्रवाह पाथीकडून कांद्याकडे (गड्ड्याकडे) वळणे गरजेचे असते.
- बल्ब डेव्हलपमेंट: ६० व्या दिवशी जमिनीखाली कांदा तयार होण्याची प्रक्रिया वेग पकडते.
- अन्नद्रव्यांची गरज: या काळात पिकाला नत्रापेक्षा (Nitrogen) पोटॅश (Potash) आणि स्फुरद (Phosphorus) यांची जास्त गरज असते.
- पाण्याचे नियोजन: ६० दिवसांनंतर जमिनीत ओलावा टिकवून ठेवणे महत्त्वाचे असते, कारण पाण्याचा ताण पडल्यास कांदा डिखळू शकतो किंवा जोड कांदा निघू शकतो.
खत व्यवस्थापन: पाठ पाण्याद्वारे द्यायचे नियोजन (Fertigation)
बहुतेक शेतकरी कांद्याला वरून खत देतात, पण ६० दिवसांनंतर विद्राव्य खतांचा (Water Soluble Fertilizers) वापर केल्यास त्याचे परिणाम अधिक जलद मिळतात.
१३:००:४६ (पोटॅशियम नायट्रेट) चा वापर
या ग्रेडमध्ये १३% नत्र आणि ४६% पोटॅश असते. नत्राचे प्रमाण कमी असल्याने पाथीची वाढ मर्यादित राहते आणि उच्च पोटॅशमुळे कांद्याची फुगवण वेगाने होते.
- प्रमाण: १ एकर क्षेत्रासाठी ३ किलो १३:००:४६.
- फायदा: हे खत कांद्याच्या पेशींचे विभाजन वाढवते, ज्यामुळे कांद्याचा घेर वाढतो.
बोरॉनचे (Boron) महत्त्व
अनेक शेतकरी बोरॉनकडे दुर्लक्ष करतात, पण कांद्याच्या गुणवत्तेसाठी हे सूक्ष्म अन्नद्रव्य संजीवनी आहे.
- प्रमाण: १ एकरसाठी ५०० ग्रॅम ते १ किलो बोरॉन (२०%).
- फायदा: बोरॉनमुळे कांद्याची साल (Skin) चमकदार होते, कांदा फाटत नाही आणि साठवणूक क्षमता वाढते. बाजारात अशा चमकदार कांद्याला जास्त भाव मिळतो.
ह्युमिक ॲसिड (Humic Acid)
तुमच्याकडे ह्युमिक ॲसिड उपलब्ध असेल, तर ते या मिश्रणात नक्की टाका.
- फायदा: ह्युमिक ॲसिड जमिनीतील पांढऱ्या मुळ्यांची वाढ करते. मुळ्या जेवढ्या कार्यक्षम राहतील, तेवढे खत झाड लवकर ओढून घेईल.
फवारणीचे नियोजन: कांदा फुगवणीसाठी ‘मास्टर’ उपाय
काही वेळा असे घडते की, कांद्याची पात प्रचंड वाढते, पण खाली कांदा मात्र लहान राहतो. अशा वेळी पिकाची ही अनावश्यक वाढ थांबवून ऊर्जा खाली वळवणे आवश्यक असते.
वाढ रोखण्यासाठी ‘कलटार’ (Cultar) चा वापर
सिंजेंटा कंपनीचे कलटार (Paclobutrazol 23% SC) हे एक उत्तम प्लांट ग्रोथ रेगुलेटर (PGR) आहे.
- कधी वापरावे: जेव्हा कांद्याची मान जाड झाली असेल आणि पात खूप उंच वाढली असेल.
- प्रमाण: १५ लिटरच्या पंपासाठी केवळ ७ ते ८ मिली (अतिवापर टाळावा).
- फायदा: कलटार पाथीची वरची वाढ थांबवते आणि पिकातील सर्व अन्नरस (Photosynthates) खाली गड्ड्यात ढकलण्याचे काम करते.
०:०:५० (पोटॅशियम सल्फेट) आणि टॉनिक
फवारणीमध्ये तुम्ही ०:०:५० चा वापर केल्यास कांद्याला वजन मिळते.
- मिश्रण: कलटार + ०:०:५० (१०० ग्रॅम) + सीवीड बेस टॉनिक (३०-४० मिली).
- सीवीड टॉनिकचे कार्य: हे नैसर्गिक टॉनिक असून पिकाला प्रतिकूल परिस्थितीत (जास्त थंडी किंवा ऊन) तग धरण्याची शक्ती देते.
कांदा उत्पादनात ‘या’ चुका टाळा
अनेक शेतकरी या काळात खालील चुका करतात:
१. अति नत्राचा वापर: ६० दिवसांनंतर युरिया देणे पूर्णपणे टाळा. यामुळे मान जाड होऊन कांदा सडू शकतो.
२. अयोग्य सिंचन: पाणी देताना जमीन चिबड होऊ देऊ नका. वाफसा अवस्थेत पाणी देणे सर्वोत्तम.
३. कीड नियंत्रण: या काळात ‘थ्रिप्स’ (फुलकिडे) चा प्रादुर्भाव वाढतो. जर पात खराब झाली, तर प्रकाशसंश्लेषण होणार नाही आणि कांदा फुगणार नाही. त्यामुळे योग्य कीटकनाशकाची फवारणी करा.
जमिनीचा पोत आणि पाणी व्यवस्थापन
कांदा पिकासाठी जमीन मध्यम ते भारी असावी लागते. ६० दिवसांनंतरच्या काळात जर तुमची जमीन हलकी असेल, तर पाण्याचे अंतर कमी ठेवा. भारी जमीन असेल, तर पाणी साचून राहणार नाही याची काळजी घ्या.
- टीप: पाणी देताना त्यासोबत जर तुम्ही स्लरी (शेणकाला) देऊ शकलात, तर कांद्याचा नैसर्गिक गोडवा आणि टिकाऊपणा वाढतो.
काढणीपूर्व तयारी आणि बाजारभाव तंत्र
कांदा लवकर तयार करण्यासाठी वरील उपाययोजना केल्याने तुमचा कांदा इतर शेतकऱ्यांच्या आधी बाजारात येऊ शकतो. जेव्हा आवक कमी असते, तेव्हा बाजारभाव जास्त मिळण्याची शक्यता असते. त्यामुळे केवळ वजन वाढवणे नव्हे, तर पिकाचा कालावधी योग्यरित्या मॅनेज करणे हेच यशस्वी शेतकऱ्याचे गमक आहे.
निष्कर्ष :
कांदा शेती हा श्रमाचा आणि अभ्यासाचा विषय आहे. ६० व्या दिवशी:
- पाण्याद्वारे ३ किलो १३:००:४६ + १ किलो बोरॉन द्या.
- फवारणीत कलटार आणि ०:०:५० चा वापर करा.
- पांढऱ्या मुळीसाठी ह्युमिक ॲसिड वापरा.
या छोट्या सुधारणा तुमच्या उत्पादनात एकरी ५ ते १० क्विंटलची वाढ सहज करू शकतात. प्रत्येक प्रयोगापूर्वी आपल्या जमिनीचा दर्जा तपासून पहा आणि शक्य असल्यास सुरुवातीला छोट्या क्षेत्रावर प्रयोग करून निकाल पहा.
शेतकरी मित्रांनो, ही माहिती कशी वाटली? कमेंट मध्ये नक्की कळवा आणि तुमच्या इतर शेतकरी बांधवांना हा लेख शेअर करा जेणेकरून त्यांनाही या तंत्रज्ञानाचा फायदा होईल!
Onion Bulb Size Increase
