Tur MSP Registration 2025-26 महाराष्ट्रातील आणि देशातील शेती अर्थव्यवस्थेत कडधान्य पिकांचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यातही ‘तूर’ हे पीक शेतकऱ्यांच्या आर्थिक गणिताचा मुख्य आधार मानले जाते. यंदा तुरीच्या उत्पादनाबाबत सरकार आणि उद्योजक यांच्यात भिन्न मते असली, तरी बाजारात तुरीचे दर तेजीत राहण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. सरकारने आता हमीभावाने (MSP) तूर खरेदीसाठी नोंदणी प्रक्रिया सुरू केली असून, यामुळे शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.
या लेखामध्ये आपण तुरीचे अपेक्षित उत्पादन, हमीभाव, बाजारातील सध्याची स्थिती आणि सरकारी धोरणांचा शेतकऱ्यांवर होणारा परिणाम यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.
तूर उत्पादन: सरकार आणि उद्योजक यांच्यातील अंदाजांची तफावत
यंदा तुरीच्या उत्पादनावरून बाजारात दोन वेगवेगळे प्रवाह पाहायला मिळत आहेत. उत्पादनाचे आकडे हे बाजारातील दरांवर थेट परिणाम करत असतात.
- सरकारचा अंदाज: केंद्र सरकारने यंदा देशात साधारणपणे ३६ लाख टन तूर उत्पादन होईल असा अंदाज वर्तवला आहे. सरकारी यंत्रणांच्या मते, पेरणी क्षेत्र आणि पोषक हवामान यामुळे उत्पादनात वाढ होऊ शकते.
- उद्योजकांचे मत: दुसरीकडे, डाळ मिल असोसिएशन आणि कृषी क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्यक्षात उत्पादन २८ ते ३० लाख टनांच्या दरम्यान राहण्याची शक्यता आहे. काही भागांतील पावसाचा खंड आणि काढणीच्या वेळी आलेला अवकाळी पाऊस याचा फटका उत्पादनाला बसल्याचे उद्योजकांचे म्हणणे आहे.
या तफावतीचा परिणाम: जेव्हा उद्योजकांचा उत्पादनाचा अंदाज कमी असतो, तेव्हा बाजारात मालाची टंचाई भासण्याची शक्यता निर्माण होते. परिणामी, खुल्या बाजारात तुरीचे भाव तेजीत राहण्यास मदत होते.
हमीभाव (MSP) आणि सरकारी खरेदी प्रक्रिया Tur MSP Registration 2025-26
शेतकऱ्यांना त्यांच्या घामाचे योग्य दाम मिळावे यासाठी सरकार दरवर्षी किमान आधारभूत किंमत (Minimum Support Price) जाहीर करते.
यंदाचा हमीभाव किती?
यंदा सरकारने तुरीसाठी प्रति क्विंटल ७,००० रुपये + १०० रुपये बोनस असा एकूण ७,१०० रुपये ते ८,००० रुपयांच्या दरम्यान (विविध राज्यांतील तरतुदींनुसार) आधारभूत दर निश्चित केला आहे. अनेक तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्यक्ष खरेदी प्रक्रियेत हा दर शेतकऱ्यांसाठी एक सुरक्षित कवच म्हणून काम करेल.
नोंदणी प्रक्रिया सुरू
शेतकऱ्यांनी आपली तूर सरकारला विकण्यासाठी नाफेड (NAFED) किंवा एनसीसीएफ (NCCF) च्या पोर्टलवर नोंदणी करणे अनिवार्य आहे. सरकारने ही नोंदणी प्रक्रिया आता सुरू केली असून, शेतकऱ्यांनी सातबारा उतारा, आधार कार्ड आणि बँक पासबुकसह आपल्या जवळच्या खरेदी केंद्रावर नोंदणी करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
बाजारपेठेतील सध्याची स्थिती: ७,५०० पार भाव!
सध्या बाजारात तुरीची नवीन आवक सुरू झाली आहे. सामान्यतः जेव्हा आवक वाढते, तेव्हा दरात घसरण होते. परंतु यंदा चित्र थोडे वेगळे आहे:
- सध्याचा दर: सध्या बाजार समित्यांमध्ये तुरीला ७,००० ते ७,५०० रुपये प्रति क्विंटल असा भाव मिळत आहे.
- पुरवठ्याची कमतरता: देशांतर्गत साठा कमी असल्याने आणि आयातीवर काही मर्यादा असल्याने व्यापाऱ्यांकडून तुरीला मोठी मागणी आहे.
- आवकचा दबाव: नवीन तूर बाजारात आल्यावर दरांवर दबाव येण्याची शक्यता होती, मात्र सरकारने नोंदणी सुरू केल्याने व्यापाऱ्यांमध्ये स्पर्धा निर्माण झाली आहे, ज्यामुळे दर टिकून आहेत.
सरकार सर्व तूर खरेदी करणार का?
खरेदी प्रक्रिया राबवणाऱ्या संस्थांमध्ये सध्या एक महत्त्वाची चर्चा सुरू आहे. ती म्हणजे— यंदा सरकार शेतकऱ्यांकडील संपूर्ण तूर खरेदी करणार का?
- उद्दिष्ट अद्याप अस्पष्ट: सरकारने अद्याप अधिकृतपणे खरेदीचे एकूण उद्दिष्ट जाहीर केलेले नाही.
- बफर स्टॉकची गरज: गेल्या काही काळात डाळींचे भाव वाढल्यामुळे सरकारला ‘बफर स्टॉक’ (राखीव साठा) वाढवायचा आहे. त्यामुळे सरकार जास्तीत जास्त तूर खरेदी करण्याच्या तयारीत आहे.
- शेतकऱ्यांचा फायदा: जर सरकारने मर्यादेशिवाय खरेदी केली, तर खुल्या बाजारातील व्यापारी सुद्धा हमीभावापेक्षा जास्त दराने तूर खरेदी करण्यास प्रवृत्त होतील.
तूर बाजाराला ‘आधार’ मिळण्याची प्रमुख कारणे
तुरीचे भाव वाढण्यामागे आणि बाजार स्थिर राहण्यामागे खालील घटक कारणीभूत ठरत आहेत:
देशांतर्गत उत्पादनात झालेली घट
उद्योजकांच्या अंदाजानुसार उत्पादन कमी असल्याने मागणी आणि पुरवठा यामध्ये तफावत निर्माण झाली आहे. जेव्हा पुरवठा कमी असतो, तेव्हा साहजिकच किमती वाढतात.
आयात तुरीचे वाढलेले भाव
भारत आपली तुरीची गरज पूर्ण करण्यासाठी म्यानमार आणि आफ्रिकन देशांवर अवलंबून असतो. मात्र, आंतरराष्ट्रीय बाजारातही तुरीचे भाव वधारल्याने आयात करणे महाग पडत आहे. यामुळे देशी तुरीला मागणी वाढली आहे.
सरकारी हस्तक्षेप
सरकारने ‘भारत डाळ’ उपक्रमांतर्गत स्वस्त दरात डाळ उपलब्ध करून दिली आहे. त्यासाठी सरकारला मोठ्या प्रमाणात कच्च्या तुरीची गरज आहे. ही गरज पूर्ण करण्यासाठी सरकार थेट शेतकऱ्यांकडून खरेदीवर भर देत आहे.
शेतकऱ्यांसाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स
जर तुम्ही तूर उत्पादक शेतकरी असाल, तर खालील गोष्टी लक्षात ठेवणे फायद्याचे ठरेल:
- त्वरीत नोंदणी करा: हमीभावाचा लाभ घेण्यासाठी उशीर न करता पोर्टलवर आपली नोंदणी पूर्ण करा.
- मालाची गुणवत्ता: तूर विक्रीला नेताना ती स्वच्छ आणि वाळलेली असावी (ओलावा ठराविक मर्यादेत असावा), जेणेकरून ग्रेडिंगमध्ये तुमचा माल नाकारला जाणार नाही.
- बाजारभावावर लक्ष ठेवा: जर खुल्या बाजारात हमीभावापेक्षा जास्त दर मिळत असेल, तर तिथे विक्री करणे फायद्याचे ठरू शकते. मात्र, हमीभावापेक्षा दर कमी असल्यास सरकारी केंद्राचा पर्याय उत्तम आहे.
- साठवणूक क्षमता: जर तुमची आर्थिक स्थिती चांगली असेल, तर टप्प्याटप्प्याने माल विक्रीस काढावा.
तूर डाळीचे दर आणि सर्वसामान्यांवर परिणाम
तुरीच्या वाढत्या भावाचा फायदा शेतकऱ्यांना होत असला, तरी ग्राहकांच्या खिशाला कात्री बसण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. तूर महागल्यास तूर डाळीचे भाव १५० ते १७० रुपये किलो पर्यंत जाऊ शकतात. हे रोखण्यासाठी सरकार आयातीवरील शुल्क कमी करणे किंवा स्टॉक लिमिट लावणे यासारखी पावले उचलू शकते. मात्र, सध्या तरी केंद्र सरकारचे प्राधान्य शेतकऱ्यांना योग्य भाव मिळवून देण्याकडे आहे.
निष्कर्ष
एकूणच यंदाचा तूर हंगाम शेतकऱ्यांसाठी आश्वासक ठरणार असे दिसते. सरकारचा ३६ लाख टनाचा अंदाज आणि उद्योजकांचा ३० लाख टनाचा अंदाज यातील युद्धात, बाजारभाव मात्र शेतकऱ्यांच्या बाजूने झुकताना दिसत आहेत. हमीभावाने नोंदणी सुरू झाल्यामुळे बाजाराला एक ‘फ्लोर प्राईस’ (किमान आधार) मिळाला आहे. यामुळे आवक वाढल्यानंतरही दरात मोठी घसरण होण्याची शक्यता कमी आहे.
शेतकऱ्यांनी घाईघाईने माल न विकता, बाजाराचा कल ओळखून आणि सरकारी नोंदणीचा आधार घेऊन आपली तूर विकल्यास यंदा नक्कीच चांगला नफा मिळू शकतो.
महत्त्वाची टीप: हा लेख केवळ माहितीसाठी आहे. बाजारातील चढ-उतार हे विविध जागतिक आणि स्थानिक कारणांवर अवलंबून असतात. गुंतवणुकीचे किंवा विक्रीचे निर्णय घेण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला नक्की घ्या.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. तुरीचा यंदाचा हमीभाव (MSP) किती आहे?
यंदा तुरीचा हमीभाव ७,००० ते ८,००० रुपयांच्या दरम्यान (बोनससह) राहण्याची शक्यता आहे.
२. तूर खरेदी नोंदणीसाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?
सातबारा उतारा, आधार कार्ड, बँक पासबुक आणि मोबाईल नंबर जो आधारशी लिंक आहे.
३. तुरीचे भाव भविष्यात वाढतील का?
उत्पादन कमी राहण्याच्या अंदाजामुळे आणि सरकारी खरेदीमुळे तुरीचे भाव स्थिर किंवा वधारलेले राहण्याची शक्यता जास्त आहे.
तुम्हाला ही माहिती आवडली असल्यास आपल्या शेतकरी बांधवांसोबत नक्की शेअर करा!
Tur MSP Registration 2025-26
