Mukhyamantri Majhi Ladki Bahin Yojana : महाराष्ट्र शासनाच्या महत्त्वाकांक्षी ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजने ने (Mukhyamantri Majhi Ladki Bahin Yojana) राज्यातील महिलांना आर्थिक स्वावलंबनाचे एक नवीन साधन दिले आहे. मात्र, गेल्या काही महिन्यांत अनेक पात्र महिलांचे पैसे खात्यात जमा झालेले नाहीत. याचे मुख्य कारण म्हणजे अर्ज भरताना किंवा e-KYC करताना झालेली छोटीशी चूक.
तुम्हीही या योजनेसाठी अर्ज केला आहे का? तुमचेही पैसे रखडले आहेत का? अर्जाची स्थिती (Status) तपासताना तुम्हाला ‘Rejected’ किंवा ‘Pending’ असे दिसत आहे का? जर याचे उत्तर ‘हो’ असेल, तर ही बातमी खास तुमच्यासाठी आहे.
राज्य सरकारने ६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि दिलासादायक शासन निर्णय (GR) जारी केला आहे. ज्या महिलांनी अनावधानाने अर्जात चुकीची माहिती भरली होती, त्यांना ती सुधारण्यासाठी सरकारने ‘शेवटची संधी’ दिली आहे. ही दुरुस्ती कशी करायची? कोणती माहिती बदलायची? आणि मोबाईलवरून हे काम घरबसल्या कसे करायचे? याची सविस्तर माहिती आपण या लेखात पाहणार आहोत.
नेमकी समस्या काय झाली होती? (The Core Issue)
लाडकी बहीण योजनेचा अर्ज भरताना किंवा त्यानंतर e-KYC (Electronic Know Your Customer) करताना संगणक प्रणालीवर काही प्रश्न विचारले जातात. या प्रश्नांची उत्तरे ‘हो’ (Yes) किंवा ‘नाही’ (No) अशा स्वरूपात द्यायची असतात.
अनेक महिला भगिनींनी, अंगणवाडी सेविकांनी किंवा सेतू सुविधा केंद्रातील ऑपरेटरने अर्ज भरताना घाईगडबडीत दोन महत्त्वाच्या प्रश्नांची उत्तरे चुकीची दिली.
ते दोन प्रश्न खालीलप्रमाणे होते:
- तुमच्या कुटुंबातील कोणी सरकारी कर्मचारी आहे का? (Is any member of your family a government employee?)
- तुमच्या कुटुंबातील कोणाला पेन्शन मिळते का? (Does anyone in your family receive a pension?)
झालेली चूक:
योजनेच्या नियमांनुसार, ज्या कुटुंबात सरकारी नोकरी आहे किंवा ज्यांना निवृत्तीवेतन (Pension) मिळते, अशा घरातील महिला या योजनेसाठी अपात्र (Ineligible) आहेत. मात्र, अनेक महिलांना प्रश्न नीट समजला नाही किंवा नजरचुकीने त्यांनी या प्रश्नांमोर ‘हो’ (Yes) असे सिलेक्ट केले.
ज्या क्षणी तुम्ही तिथे ‘हो’ केले, त्याच क्षणी सिस्टीमने तुम्हाला अपात्र ठरवले. तुम्ही कितीही गरीब असाल किंवा गरजू असाल, तरी या एका तांत्रिक चुकीमुळे तुमचे हक्काचे पैसे थांबले. आता सरकारने ही बाब लक्षात घेतली असून, ६ फेब्रुवारी २०२६ च्या निर्णयान्वये ही चूक सुधारण्याची संधी उपलब्ध करून दिली आहे.
६ फेब्रुवारी २०२६ चा शासन निर्णय (GR) काय सांगतो?
राज्य शासनाच्या लक्षात आले की, लाखो अर्ज फक्त या दोन प्रश्नांच्या चुकीच्या उत्तरामुळे नाकारले गेले आहेत. वास्तविक पाहता, या महिला पात्र आहेत, पण तांत्रिक त्रुटीमुळे (Technical Error) त्या लाभापासून वंचित राहत आहेत.
त्यामुळे सरकारने महिला आणि बाल विकास विभागामार्फत नवीन सूचना जारी केल्या आहेत:
- दुरुस्तीची सुविधा: पोर्टलवर ‘Edit’ (दुरुस्ती) करण्याचे ऑप्शन पुन्हा सुरू करण्यात आले आहे.
- कालावधी: ही सुविधा मर्यादित काळासाठी असू शकते, त्यामुळे लवकरात लवकर दुरुस्ती करणे आवश्यक आहे.
- स्वयं-घोषणा: तुम्ही जेव्हा माहिती बदलाल, तेव्हा ती माहिती आता खरी आहे, अशी हमी (Self-Declaration) तुम्हाला द्यावी लागेल.
ही दुरुस्ती केल्यानंतर, ज्यांचे हप्ते थांबले होते, त्यांना पुढील महिन्यापासून आणि शक्य असल्यास मागील थकबाकीसह (Arrears) पैसे मिळण्याचा मार्ग मोकळा होणार आहे.
मोबाईलवरून दुरुस्ती कशी करावी? (Step-by-Step Mobile Process)
तुम्हाला यासाठी सायबर कॅफेमध्ये जाऊन पैसे खर्च करण्याची गरज नाही. तुमच्याकडे जर आधार कार्डला लिंक असलेला मोबाईल असेल, तर तुम्ही घरबसल्या ५ मिनिटांत हे काम करू शकता. खालील स्टेप्स काळजीपूर्वक वाचा आणि फॉलो करा.
स्टेप १: अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या
सर्वप्रथम तुमच्या मोबाईलमधील Google Chrome किंवा कोणत्याही ब्राउझरमध्ये जा. तिथे ladkibahin.maharashtra.gov.in ही अधिकृत वेबसाईट टाईप करा आणि सर्च करा.
(सावधान: अनेक बनावट वेबसाईट सध्या इंटरनेटवर आहेत. केवळ .gov.in असलेल्या साईटवरच विश्वास ठेवा.)
स्टेप २: ‘अर्जदार लॉगिन’ किंवा ‘सुधारणा’ पर्यायावर क्लिक करा
वेबसाईटच्या मुख्य पृष्ठावर (Home Page) गेल्यावर तुम्हाला उजव्या कोपऱ्यात किंवा मध्यभागी ‘अर्जदार लॉगिन’ (Applicant Login) हा पर्याय दिसेल.
जर तुम्ही आधीच लॉगिन केले असेल, तर तुम्हाला डॅशबोर्डवर एक नवीन नोटिफिकेशन दिसेल – “ज्या लाभार्थ्यांकडून e-KYC मध्ये चुकीचे पर्याय निवडले गेले आहेत, त्यांच्यासाठी दुरुस्तीची संधी.” या लिंकवर क्लिक करा.
स्टेप ३: आधार क्रमांक आणि कॅप्चा
आता तुमच्या समोर एक फॉर्म उघडेल. तिथे तुम्हाला तुमचा १२ अंकी आधार क्रमांक (Aadhaar Number) अत्यंत काळजीपूर्वक टाकायचा आहे.
त्याच्या खाली एक कॅप्चा कोड (Captcha – उदा. X7Z9) दिसेल, तो जसाच्या तसा समोरच्या बॉक्समध्ये लिहा.
स्टेप ४: ओटीपी (OTP) व्हेरिफिकेशन
आधार नंबर टाकल्यानंतर ‘Send OTP’ (ओटीपी पाठवा) या बटणावर क्लिक करा.
- लक्षात ठेवा: तुमच्या आधार कार्डला जो मोबाईल नंबर लिंक आहे, त्यावरच हा ६ अंकी ओटीपी येईल.
- ओटीपी आल्यावर तो दिलेल्या रकान्यात भरा आणि ‘Verify’ वर क्लिक करा.
- (टीप: ज्या महिलांची माहिती आधीच बरोबर आहे, त्यांना “तुमची माहिती अद्ययावत आहे” असा मेसेज येईल. त्यांनी पुढे काहीही करण्याची गरज नाही.)
स्टेप ५: प्रश्नांची उत्तरे बदला (महत्त्वाची स्टेप)
ओटीपी व्हेरिफाय झाल्यानंतर तुमच्या अर्जातील तो विशिष्ट भाग उघडेल जिथे चूक झाली होती. तुम्हाला पुन्हा तेच दोन प्रश्न विचारले जातील:
- कुटुंबात सरकारी कर्मचारी आहे का?
- कुटुंबात पेन्शनधारक आहे का?
जर तुमच्या घरी खरंच कोणी सरकारी नोकरीत नसेल आणि पेन्शन नसेल, तर आता दोन्ही प्रश्नांमोर ‘नाही’ (No) हा पर्याय निवडा.
हे सर्वात महत्त्वाचे पाऊल आहे. येथे पुन्हा चूक करू नका.
स्टेप ६: सबमिट आणि सक्सेस मेसेज
दोन्ही ठिकाणी ‘नाही’ निवडल्यानंतर, खाली दिलेल्या ‘Update’ किंवा ‘Submit’ बटनावर क्लिक करा.
थोडा वेळ लोड झाल्यावर स्क्रीनवर हिरव्या रंगात ‘Success’ किंवा ‘Your application has been updated successfully’ असा मेसेज येईल.
अभिनंदन! तुमची चूक आता सुधारली आहे. आता तुमची माहिती पुन्हा एकदा पडताळणीसाठी (Scrutiny) जाईल आणि सर्व काही बरोबर असल्यास तुमचे पैसे जमा होण्यास सुरुवात होईल.
‘हो’ ला ‘नाही’ करण्यापूर्वी हे नियम नक्की वाचा!
सरकारने तुम्हाला बदलाची संधी दिली आहे, याचा अर्थ असा नाही की सर्वांनीच ‘नाही’ करावे. जर तुम्ही चुकीची माहिती देऊन लाभ घेण्याचा प्रयत्न केला, तर भविष्यात कायदेशीर कारवाई होऊ शकते आणि दिलेले पैसे व्याजासह परत घेतले जाऊ शकतात.
कोणी ‘नाही’ (No) करावे? (पात्रता निकष):
- ज्यांच्या पतीची किंवा मुलाची खाजगी नोकरी (Private Job) आहे.
- ज्यांचे पती शेतकरी आहेत किंवा मजुरी करतात.
- जे कंत्राटी पद्धतीवर (Contract Basis) काम करतात आणि ज्यांना ‘सरकारी कर्मचारी’ असा दर्जा नाही.
- ज्यांच्या घरात कोणालाही शासकीय पेन्शन (Old Pension / Family Pension) मिळत नाही. (टीप: श्रावणबाळ किंवा संजय गांधी निराधार योजनेचे पैसे मिळणाऱ्यांना अपात्र मानले जात नाही, पण सरकारी नोकरीतून निवृत्त झाल्यावर मिळणारी पेन्शन असेल तर तुम्ही अपात्र आहात.)
कोणी ‘हो’ (Yes) ठेवावे? (अपात्रता निकष):
- जर तुम्ही स्वतः किंवा तुमचे पती केंद्र/राज्य सरकार, निम-शासकीय मंडळ, महामंडळ किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थेत (उदा. नगरपालिका, जिल्हा परिषद) कायमस्वरूपी (Permanent) कर्मचारी असाल.
- जर तुमच्या कुटुंबातील व्यक्ती निवृत्तीनंतर नियमित पेन्शन घेत असेल.
तांत्रिक अडचणी आणि त्यावरील उपाय (Troubleshooting)
ही प्रक्रिया ऑनलाईन असल्यामुळे अनेकदा सर्व्हरच्या समस्या येतात. ६ फेब्रुवारीच्या GR नंतर लाखो महिला एकाच वेळी साईटवर येत असल्याने वेबसाईट स्लो होऊ शकते. अशा वेळी काय करावे?
- ओटीपी (OTP) येत नसेल तर:
- थोडा वेळ थांबून पुन्हा प्रयत्न करा.
- तुमच्या मोबाईलला रेंज आहे का ते तपासा.
- आधार कार्डला मोबाईल नंबर लिंक आहे याची खात्री करा. नसल्यास जवळच्या आधार केंद्रावर जाऊन लिंक करून घ्या.
- वेबसाईट उघडत नसेल तर:
- सकाळी लवकर (पहाटे ६ ते ८) किंवा रात्री उशिरा (१० नंतर) प्रयत्न करा. या वेळी ट्रॅफिक कमी असते.
- ब्राउझरची ‘History’ आणि ‘Cache’ डिलीट करून पुन्हा प्रयत्न करा.
- ‘Record Not Found’ असा मेसेज आल्यास:
- याचा अर्थ तुमची e-KYC आधीच पूर्ण झाली आहे किंवा तुमचा अर्ज वेगळ्या कारणास्तव रिजेक्ट झाला आहे. यासाठी तुम्ही तुमच्या तहसील कार्यालयात किंवा अंगणवाडी सेविकेशी संपर्क साधावा.
e-KYC चे महत्त्व आणि आधार सीडिंग (Aadhaar Seeding)
फक्त अर्जात दुरुस्ती करून चालणार नाही, तर तुमचे बँक खाते आधारशी लिंक असणे (Aadhaar Seeding) अत्यंत गरजेचे आहे.
आधार सीडिंग म्हणजे काय?
सरकार आता थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) पद्धतीचा वापर करते. तुमचे पैसे बँक खाते नंबरवर नाही, तर आधार नंबरवर पाठवले जातात. त्यामुळे तुमचा आधार नंबर ज्या बँकेला लिंक असेल, तिथेच पैसे जमा होतात.
तुमचे खाते लिंक आहे का ते कसे तपासावे?
- तुम्ही तुमच्या बँकेत जाऊन ‘NPCI मॅपिंग’ (NPCI Mapping) झाले आहे का, हे विचारू शकता.
- जर तुमचे खाते लिंक नसेल, तर अर्जात दुरुस्ती करूनही पैसे जमा होणार नाहीत. त्यामुळे अर्जातील दुरुस्तीसोबतच बँकेचे कामही पूर्ण करून घ्या.
महिलांच्या मनातील प्रश्न (FAQs)
प्रश्न १: मी ही दुरुस्ती ‘नारी शक्ती दूत’ (Nari Shakti Doot) ॲपवरून करू शकते का?
उत्तर: होय. ६ फेब्रुवारीच्या अपडेटनुसार ॲपमध्येही बदल करण्यात आले आहेत. मात्र, वेबसाईटवरून करणे जास्त सोपे आणि वेगवान आहे. ॲपमध्ये तांत्रिक अडथळे येऊ शकतात.
प्रश्न २: जर मी आता दुरुस्ती केली, तर मला मागील महिन्यांचे पैसे मिळतील का?
उत्तर: शासन निर्णयानुसार, जर तुम्ही पात्र असाल आणि केवळ तांत्रिक चुकीमुळे पैसे थांबले असतील, तर तुम्हाला थकीत रक्कम (Arrears) मिळण्याची दाट शक्यता आहे. मात्र, हा निर्णय अंतिम शासनावर अवलंबून असेल.
प्रश्न ३: दुरुस्ती करण्यासाठी शेवटची तारीख काय आहे?
उत्तर: शासनाने अद्याप अधिकृत अंतिम तारीख जाहीर केलेली नाही, परंतु ही सुविधा जास्त दिवस चालू राहणार नाही. त्यामुळे ही बातमी वाचताच लगेच प्रक्रिया पूर्ण करणे शहाणपणाचे ठरेल.
प्रश्न ४: ‘कुटुंब’ म्हणजे नक्की कोण?
उत्तर: या योजनेसाठी ‘कुटुंब’ म्हणजे पती, पत्नी आणि त्यांची अविवाहित मुले. जर तुमचे सासू-सासरे पेन्शनर असतील, पण तुम्ही त्यांच्या रेशन कार्डमध्ये समाविष्ट नसाल (तुमचे रेशन कार्ड वेगळे असेल), तर काही ठिकाणी तुम्ही पात्र ठरू शकता. मात्र, रेशन कार्ड एकच असेल आणि कुटुंबप्रमुख पेन्शनर असेल, तर अडचण येऊ शकते.
निष्कर्ष :
‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना’ ही महाराष्ट्रातील महिलांसाठी केवळ आर्थिक मदत नाही, तर सन्मान आहे. सरकारने ६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी घेतलेला हा निर्णय लाखो बहिणींसाठी आशेचा किरण ठरला आहे.
अनेकदा माहितीच्या अभावामुळे किंवा घाईमुळे आपल्या हातून चुका होतात. पण आता त्या चुका सुधारण्याची संधी तुमच्या हातात आहे.
- तुमचा मोबाईल हातात घ्या.
- अधिकृत वेबसाईटवर जा.
- आपली माहिती तपासा आणि चुकीचे ‘Yes’ असल्यास ते ‘No’ करा.
ही माहिती फक्त स्वतःपुरती ठेवू नका. तुमच्या आजूबाजूला, बचत गटात किंवा नातेवाईकांमध्ये ज्या महिलांचे पैसे रखडले आहेत, त्यांना हा लेख नक्की शेअर करा. तुमची एक शेअर कोणाची तरी अडचण दूर करू शकते.
टीप: ही माहिती शासकीय निर्णयावर आधारित असून, अधिकृत बदलांनुसार त्यात बदल होऊ शकतो. अंतिम निर्णयासाठी नेहमी अधिकृत शासन निर्णय (GR) आणि वेबसाईटचा संदर्भ घ्यावा. Mukhyamantri Majhi Ladki Bahin Yojana
