Kamgar Scholarship scheme : महाराष्ट्राच्या वेगाने वाढणाऱ्या शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये लाखो बांधकाम कामगार (बांधकाम मजूर) दररोज पहाटे उठून कामाला जातात. ते आमच्या राज्यातील इमारती, रस्ते, पूल आणि घरे बांधतात. पण त्यांच्या कष्टाच्या मागे एक मोठी चिंता असते – त्यांच्या मुलांचे शिक्षण. कमी उत्पन्न, जास्त कामाचे तास आणि महागाई यामुळे मुलांचे शाळा-कॉलेजचे शिक्षण अडचणीत येतं.
याच अडचणी सोडवण्यासाठी महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळ (MAHABOCW) द्वारे राबवली जाणारी शैक्षणिक सहाय्य योजना (बांधकाम कामगार शिष्यवृत्ती योजना) ही एक क्रांतिकारी योजना आहे. २०२६ मध्ये ही योजना अधिक प्रभावी आणि विस्तारित झाली असून, नोंदणीकृत बांधकाम कामगारांच्या पहिल्या दोन मुलांना (काही प्रकरणांत पती/पत्नीला) प्रति वर्ष ₹२,५०० ते ₹१,००,००० पर्यंत आर्थिक मदत मिळते.
प्राथमिक शाळेपासून ते अभियांत्रिकी, वैद्यकीय, पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांपर्यंत ही योजना लागू आहे. पुणे, मुंबई, नागपूर, औरंगाबाद, सोलापूर, कोल्हापूर अशा सर्व जिल्ह्यांतील कामगार कुटुंबांना याचा लाभ मिळतो. या लेखात आम्ही तुम्हाला या योजनेची संपूर्ण माहिती – पात्रता, लाभ, अर्ज प्रक्रिया, आवश्यक कागदपत्रे, वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न आणि यशोगाथा – सर्व काही सोप्या भाषेत सांगणार आहोत.
२०२६ मध्ये बांधकाम कामगार शिष्यवृत्ती योजना का इतकी महत्त्वाची आहे? Kamgar Scholarship scheme
महाराष्ट्रात बांधकाम क्षेत्रात ५० लाखांहून अधिक कामगार काम करतात. हे कामगार उष्णता, पाऊस, धूळ यात दिवसभर मेहनत करतात. पण मुलांच्या शिक्षणासाठी लागणारी फी, पुस्तके, युनिफॉर्म, बसपास यासाठी त्यांच्याकडे पुरेसे पैसे नसतात. अनेकदा मुलांना शाळा सोडावी लागते.
या योजनेमुळे:
- शिक्षणातील खंडित होणारे प्रमाण कमी होते.
- मुलांना उच्च शिक्षण घेता येते – इंजिनिअर, डॉक्टर, शिक्षक बनता येतात.
- कामगार कुटुंबातील दारिद्र्याचा चक्र तोडला जातो.
- सरकारच्या ‘स्किल इंडिया’, ‘बेटी बचाओ बेटी पढाओ’ सारख्या राष्ट्रीय ध्येयांना स्थानिक पातळीवर चालना मिळते.
२०२६ मध्ये महागाई आणि शिक्षण खर्च वाढल्याने शिष्यवृत्तीची रक्कम आणि व्याप्ती वाढवण्यात आली आहे. डिजिटल अर्ज प्रक्रिया सुलभ झाली असून, DBT (डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर) द्वारे थेट बँक खात्यात पैसे जमा होतात.
बांधकाम कामगार शिष्यवृत्ती योजना म्हणजे नेमके काय? Kamgar Scholarship scheme
ही योजना महाराष्ट्र बांधकाम कामगार कल्याण मंडळ (MAHABOCW) द्वारे राबवली जाते. ही मंडळ १९९६ च्या बांधकाम कामगार कायद्यानुसार स्थापन झाली असून, बांधकाम प्रकल्पांवरून गोळा केलेल्या सेस (cess) पैशांतून विविध कल्याणकारी योजना राबवते – जसे पेन्शन, आरोग्य विमा, अपघात मदत आणि शिक्षण सहाय्य.
२०२६ च्या मुख्य वैशिष्ट्ये:
- फक्त नोंदणीकृत कामगारांच्या पहिल्या दोन मुलांसाठी (काही योजनांत पती/पत्नी).
- प्रति वर्ष ₹२,५०० ते ₹१ लाख.
- शाळा, महाविद्यालय, डिप्लोमा, आयटीआय, व्यावसायिक अभ्यासक्रम.
- ऑनलाइन आणि ऑफलाइन अर्ज.
- वार्षिक नूतनीकरण (गुण आणि उपस्थितीवर अवलंबून).
ही योजना फक्त गरजू कामगार कुटुंबांसाठी आहे. मेरिट आणि गरज यांचा समतोल राखला जातो.
विविध शिक्षण स्तरांसाठी शिष्यवृत्तीची रक्कम (२०२६ अपडेट)
| शिक्षण स्तर | प्रति वर्ष शिष्यवृत्ती रक्कम | मुख्य अटी |
|---|---|---|
| इयत्ता १ ली ते ७ वी (प्राथमिक) | ₹२,५०० | किमान ७५% उपस्थिती |
| इयत्ता ८ वी ते १० वी (माध्यमिक) | ₹५,००० | ७५% उपस्थिती + उत्तीर्ण गुण |
| इयत्ता ११ वी ते १२ वी (उच्च माध्यमिक) | ₹१०,००० | मागील परीक्षेत ५०% किंवा अधिक गुण |
| डिप्लोमा अभ्यासक्रम | ₹२०,००० | सरकारी मान्यता असलेली संस्था |
| पदव्युत्तर डिप्लोमा | ₹२५,००० | कौशल्य विकासाशी संबंधित |
| व्यावसायिक अभ्यासक्रम (बी.ई., बी.टेक, एमबीबीएस इ.) | ₹५०,००० ते ₹१,००,००० | मेरिट + फी रिचार्जमेंट |
| पदवी अभ्यासक्रम (बी.ए., बी.एस्सी., बी.कॉम) | ₹१५,००० ते ₹२५,००० | शाखा आणि कामगिरीवर अवलंबून |
टीप: आयटीआय, नर्सिंग, फार्मसी, व्होकेशनल कोर्सेससाठी अतिरिक्त लाभ मिळू शकतात. ₹१ लाखाची कमाल रक्कम उच्च खर्चाच्या अभ्यासक्रमांसाठी (इंजिनिअरिंग/मेडिकल) दिली जाते.
पात्रता निकष – कोण अर्ज करू शकतो?
- कामगार नोंदणी: आई किंवा वडील MAHABOCW मध्ये नोंदणीकृत असावेत. गेल्या १२ महिन्यांत किमान ९० दिवस काम केलेले असावे.
- वय आणि निवास: कामगार १८ ते ६० वर्षे वयाचा; महाराष्ट्राचा कायमचा रहिवासी.
- मुलांची मर्यादा: फक्त पहिल्या दोन मुलांसाठी (काही प्रकरणांत पती/पत्नी).
- शैक्षणिक अटी:
- शाळेसाठी: नियमित उपस्थिती + उत्तीर्ण.
- महाविद्यालयासाठी: मागील वर्षात किमान ५०% गुण; व्यावसायिक अभ्यासक्रमात बॅकलॉग नसावा.
- इतर: सरकारी नोकरी किंवा उच्च उत्पन्न असलेल्या कामगारांना नाही. संस्था AICTE/UGC/राज्य मंडळ मान्यताप्राप्त असावी.
मुली, SC/ST आणि अपंग विद्यार्थ्यांसाठी प्राधान्य आणि अतिरिक्त लाभ असू शकतात.
अर्ज कसा करावा? स्टेप-बाय-स्टेप मार्गदर्शन
पायरी १: कामगार नोंदणी (जर नसेल तर)
- वेबसाइट: mahabocw.in
- “Worker Registration” वर क्लिक करा.
- आधार, बँक तपशील, फोटो, कामाचा पुरावा अपलोड करा.
- १५-३० दिवसांत श्रमिक कार्ड (Labour Card) मिळेल.
पायरी २: आवश्यक कागदपत्रे गोळा करा
- कामगाराचे MAHABOCW कार्ड
- विद्यार्थ्याचे आधार कार्ड आणि जन्म प्रमाणपत्र
- बँक पासबुक (विद्यार्थी/पालकाचे)
- रेशन कार्ड किंवा निवास पुरावा
- शाळा/कॉलेज फी रसीद आणि प्रवेश पत्र
- मागील वर्षाची गुणपत्रिका
- विद्यार्थ्याचा पासपोर्ट साइज फोटो
- कामगाराचा ओळखपत्र (वोटर आयडी/पॅन)
- मोबाइल नंबर (OTP साठी)
पायरी ३: अर्ज भरा
- ऑनलाइन (शिफारस केलेले):
- mahabocw.in वर लॉगिन करा.
- “Welfare Schemes” > “Education Assistance” निवडा.
- योग्य योजना निवडा (शाळा/व्यावसायिक).
- तपशील भरा, कागदपत्रे अपलोड करा, सबमिट करा.
- अर्ज क्रमांकाने स्टेटस तपासा.
- ऑफलाइन:
- PDF फॉर्म डाउनलोड करा.
- भरून जिल्हा कामगार कार्यालय किंवा MAHABOCW केंद्रात जमा करा.
वेळ: वर्षभर अर्ज स्वीकारले जातात, पण जुलै-ऑगस्टमध्ये अर्ज करा. २-३ महिन्यांत पैसे मिळतात.
अर्ज नाकारला जाण्याचे मुख्य कारण आणि उपाय
- अपूर्ण कागदपत्रे
- नोंदणी कालबाह्य
- कमी गुण/उपस्थिती
- चुकीची माहिती
उपाय: ३० दिवसांत अपील करा किंवा सुधारणा करून पुन्हा अर्ज करा.
संबंधित इतर कल्याणकारी योजना
- अटल बांधकाम कामगार आवास योजना: घरासाठी अनुदान
- वैद्यकीय सहाय्य: ₹२ लाखांपर्यंत
- मातृत्व लाभ: प्रसूतीसाठी ₹६,०००
- पेन्शन: ६० वर्षांनंतर
सर्व योजनांसाठी एकाच पोर्टलवर अर्ज करा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्र.१: खासगी शाळेत/कॉलेजमध्ये शिष्यवृत्ती मिळेल का?
होय, मान्यताप्राप्त असल्यास.
प्र.२: नोंदणी नसल्यास?
प्रथम नोंदणी करा – मोफत आणि सोपी.
प्र.३: उत्पन्न मर्यादा आहे का?
नाही, पण खरा बांधकाम कामगार असावा.
प्र.४: मंजुरीला किती वेळ लागतो?
४५-९० दिवस.
प्र.५: मुलींना विशेष लाभ?
काही श्रेणींमध्ये प्राधान्य.
प्र.६: ५०% पेक्षा कमी गुण असल्यास?
शालेय स्तरावर कदाचित मिळेल; उच्च स्तरावर किमान गुण आवश्यक.
प्र.७: शिष्यवृत्ती करमुक्त आहे का?
होय, ही कल्याणकारी मदत आहे.
प्र.८: अडचण आली तर काय करावे?
MAHABOCW हेल्पलाइन (०२२-२६५९००००) वर संपर्क साधा किंवा जिल्हा कार्यालयात जा.
२०२६ मध्ये ही संधी गमावू नका
बांधकाम कामगार शिष्यवृत्ती ही फक्त आर्थिक मदत नाही – ही महाराष्ट्र सरकारची कामगार कुटुंबांना दिलेली हमी आहे की, “तुमच्या मुलांचे स्वप्न आम्ही पूर्ण करू.” ₹१ लाखांपर्यंतची मदत, सोपी प्रक्रिया आणि थेट हस्तांतरण यामुळे आता शिक्षणाची दारे खुली झाली आहेत.
जर तुम्ही बांधकाम कामगार असाल तर आजच mahabocw.in वर जा, नोंदणी करा आणि अर्ज करा. तुमच्या सहकारी कामगारांना, युनियनला ही माहिती शेअर करा. एकत्रितपणे आपण पुढच्या पिढीला उज्ज्वल भविष्य देऊ शकतो.
अर्ज करा: MAHABOCW अधिकृत पोर्टल
फॉर्म डाउनलोड: शिक्षण सहाय्य फॉर्म
Kamgar Scholarship scheme