Bank strike on February : भारतातील बँकिंग क्षेत्र उद्या मोठ्या व्यत्ययाच्या तयारीत आहे. १२ फेब्रुवारी २०२६ (गुरुवार) रोजी केंद्रीय कामगार संघटनांनी पुकारलेल्या भारत बंदचा भाग म्हणून हजारो बँक कर्मचारी संपावर उतरणार आहेत. यामुळे मुख्यत्वे सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका (Public Sector Banks) प्रभावित होणार असून, डिजिटल बँकिंग सेवा मात्र सामान्यपणे सुरू राहतील.
तुम्हाला रोख रक्कम काढायची असेल, कर्ज प्रक्रिया करायची असेल किंवा चेक क्लिअर करायचा असेल तर ही माहिती तुम्हाला त्रास टाळण्यास मदत करेल. या लेखात संपाचे कारण, कोणत्या बँका प्रभावित होणार, कोणत्या सेवा चालू राहतील आणि ग्राहकांनी काय उपाययोजना कराव्यात याची सविस्तर माहिती दिली आहे.
बँक कर्मचारी १२ फेब्रुवारीला का संप करत आहेत? Bank strike on February
हा संप बँक कर्मचाऱ्यांच्या जुन्या आणि नव्या मागण्यांमुळे पुकारण्यात आला आहे. ऑल इंडिया बँक एम्प्लॉईज असोसिएशन (AIBEA), ऑल इंडिया बँक ऑफिसर्स असोसिएशन (AIBOA), बँक एम्प्लॉईज फेडरेशन ऑफ इंडिया (BEFI) यांसारख्या प्रमुख संघटनांनी १० केंद्रीय कामगार संघटनांच्या आवाहनानुसार हा संप जाहीर केला आहे.
मुख्य मागण्या खालीलप्रमाणे आहेत:
- नवीन चार लेबर कोड्सचा विरोध: नोव्हेंबर २०२५ मध्ये केंद्र सरकारने २९ जुन्या कामगार कायद्यांच्या जागी चार नवीन कामगार संहिता लागू केल्या. संघटना म्हणतात की या नवीन कायद्यांमुळे ट्रेड युनियन नोंदणी कठीण होते, कर्मचाऱ्यांना नोकरीतून काढणे सोपे होते आणि सामूहिक चर्चेचे अधिकार कमी होतात. सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांमध्ये लाखो कर्मचारी कार्यरत असल्याने त्यांच्या नोकरीच्या सुरक्षिततेवर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
- पाच दिवसांचा आठवडा लागू करणे: ही मागणी अनेक वर्षांपासून प्रलंबित आहे. सध्या बहुतेक बँक शाखा आठवड्यात सहा दिवस सुरू असतात आणि फक्त दुसरा व चौथा शनिवार सुट्टी असतो. कर्मचारी संघटना सर्व शनिवार सुट्टी जाहीर करण्याची मागणी करत आहेत. यामुळे काम-जीवन संतुलन सुधारेल, तणाव कमी होईल आणि जागतिक स्तरावर बँकिंग तासांशी सुसंगतता येईल. यापूर्वी द्विपक्षीय करारात यावर तत्त्वतः सहमती झाली होती, पण सरकारकडून अधिसूचना अद्याप प्रलंबित आहे.
हा संप २७ जानेवारी २०२६ रोजी झालेल्या संपाचा पाठपुरावा आहे. संघटना म्हणतात की वारंवार एकदिवसीय संप करूनही मागण्या पूर्ण न झाल्याने कर्मचाऱ्यांमध्ये असंतोष वाढला आहे. ग्राहकांच्या वाढत्या अपेक्षा, डिजिटल बदल, कर्मचारी कमतरता यामुळे कामाचा ताण वाढला आहे.
कोणत्या बँका सर्वाधिक प्रभावित होणार? Bank strike on February
सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांमध्ये युनियन सदस्यता जास्त असल्याने त्या सर्वाधिक प्रभावित होतील. स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI), बँक ऑफ बडोदा (BoB), पंजाब नॅशनल बँक (PNB), इंडियन बँक, IDBI बँक यांसारख्या प्रमुख बँकांनी स्टॉक एक्सचेंजला सूचना दिल्या आहेत.
- SBI ने सांगितले की सामान्य कामकाजासाठी व्यवस्था केली आहे, पण संपामुळे कामावर मर्यादित परिणाम होऊ शकतो.
- बँक ऑफ बडोदा ने म्हटले की शाखा आणि कार्यालयांचे कामकाज प्रभावित होऊ शकते.
- इतर सार्वजनिक बँकांनीही असेच इशारे दिले आहेत.
खासगी क्षेत्रातील बँका (HDFC, ICICI, Axis इ.) आणि बहुतेक विदेशी बँका यावर फारसा परिणाम होणार नाही, कारण तेथे युनियनचा प्रभाव कमी आहे. प्रादेशिक ग्रामीण बँका आणि सहकारी बँकांवर स्थानिक परिस्थितीनुसार परिणाम होऊ शकतो.
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) १२ फेब्रुवारीला सुट्टी जाहीर केलेली नाही, त्यामुळे शाखा तांत्रिकदृष्ट्या उघड्या राहतील. पण कर्मचारी संपावर गेले तर काउंटर सेवा मर्यादित राहतील.
कोणत्या बँकिंग सेवा प्रभावित होतील?
सार्वजनिक बँकांमध्ये खालील सेवा प्रभावित होऊ शकतात:
- काउंटर सेवा — रोख जमा-काढ, पासबुक अपडेट, नवीन खाते उघडणे यात रांगा लागू शकतात किंवा विलंब होऊ शकतो.
- डिमांड ड्राफ्ट, पे ऑर्डर, चेक जारी करणे — प्रक्रिया मंदावेल.
- कर्ज प्रक्रिया आणि कागदपत्रे — नवीन कर्ज मंजुरी, वितरण यात विलंब.
- चेक क्लिअरिंग आणि इंटर-बँक व्यवहार — १-३ दिवसांचा उशीर होऊ शकतो.
- सरकारी व्यवहार — पेन्शन, सबसिडी, कर संकलन यात अडथळा.
सामान्यपणे सुरू राहणाऱ्या सेवा:
- डिजिटल बँकिंग — नेट बँकिंग, मोबाइल अॅप, UPI (Google Pay, PhonePe, Paytm, BHIM), IMPS, NEFT, RTGS हे सिस्टम-आधारित असल्याने सुरळीत चालतील.
- ATM आणि कॅश रिसायकलर — बहुतेक कार्यरत राहतील, पण रोख भरण्यात उशीर होऊ शकतो.
- क्रेडिट/डेबिट कार्ड व्यवहार — POS आणि ऑनलाइन पेमेंट्सवर परिणाम होणार नाही.
सारांश: डिजिटल व्यवहार सुरक्षित आहेत, पण शाखेत जाऊन करावे लागणारे काम प्रभावित होईल.
ग्राहकांसाठी व्यावहारिक सल्ला: १२ फेब्रुवारीसाठी कसे तयार राहावे?
- आजच (११ फेब्रुवारी) महत्त्वाचे व्यवहार पूर्ण करा — रोख काढणे, चेक जमा करणे, तातडीचे काम शाखेत उरकून घ्या.
- डिजिटल पर्याय वापरा — UPI द्वारे बिले, हस्तांतरण, व्यापारी पेमेंट्स करा. बहुतेक सार्वजनिक बँक अॅपमध्ये इमेजद्वारे चेक जमा, डिपॉझिटवर त्वरित कर्ज यासारख्या सुविधा आहेत.
- शाखेची स्थिती तपासा — स्थानिक शाखेला फोन करा किंवा अॅप/वेबसाइटवर अपडेट पहा. काही शाखा किमान कर्मचाऱ्यांसह चालू राहू शकतात.
- मोठ्या रोख व्यवहार टाळा — गरज नसेल तर मोठी रक्कम काढणे/जमा करणे पुढे ढकला.
- पेन्शन, पगार, सरकारी योजनांसाठी तयारी — पुरेशी रोख रक्कम ठेवा.
- व्यवसायिक आणि व्यापारी — प्रलंबित संकलन आणि अग्रिम पेमेंट्स करा. चेक क्लिअरिंगमध्ये उशीर होऊ शकतो.
- प्रवासी आणि NRI — डिजिटल वॉलेट आणि आंतरराष्ट्रीय कार्ड वापरा; बॅकअप रोख ठेवा.
बँका ग्राहकांना डिजिटल चॅनेल वापरण्याचे आवाहन करत आहेत.
भारतीय बँकिंगमध्ये कामगार मुद्दे: व्यापक संदर्भ
हा संप भारतीय अर्थव्यवस्थेतील कामगार हक्क आणि सेवा सातत्य यांच्यातील तणाव दर्शवतो. सार्वजनिक बँका आर्थिक समावेशन, ग्रामीण कर्ज, PMJDY, मुद्रा लोन यांच्या माध्यमातून अर्थव्यवस्थेचा कणा आहेत.
संघटना म्हणतात की नवीन लेबर कोड, बँक विलीनीकरण, खाजगीकरण चर्चा आणि डिजिटल लक्ष्यांमुळे कर्मचारी ताणाखाली आहेत. सायबर फ्रॉड, सायबर हल्ले यामुळे ताण वाढला आहे. दुसरीकडे सरकार आणि बँक व्यवस्थापन स्पर्धेसाठी लवचिकता आवश्यक असल्याचे सांगतात.
पाच दिवसांचा आठवडा जागतिक ट्रेंड आहे. अनेक देश आणि काही खासगी कंपन्यांनी तो स्वीकारला आहे. यामुळे उत्पादकता, मानसिक आरोग्य सुधारते. पण 24/7 डिजिटल अर्थव्यवस्थेत ग्राहक असुविधा आणि खर्च वाढण्याची चिंता आहे.
भारतातील बँक संपांचा इतिहास
भारतात १९७०, १९८० आणि १९९० च्या दशकात मोठे संप झाले होते. आता संप एक-दोन दिवसांचे असतात. युनायटेड फोरम ऑफ बँक युनियन्स (UFBU) ने वेतन सुधारणा, इतर लाभ मिळवले आहेत. सध्याचा संप आधुनिक आव्हानांना सामोरे जाणारा आहे.
आर्थिक परिणाम आणि जनमत
एकदिवसीय संपामुळे अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसणार नाही, पण स्थानिक स्तरावर त्रास होईल. लहान व्यवसाय, व्यापारी, ग्रामीण पेन्शनधारक यांना जास्त अडचण येईल.
बाजार सरकार आणि इंडियन बँक्स असोसिएशन (IBA) यांच्या प्रतिसादाकडे लक्ष ठेवेल. डिजिटल मायग्रेशन वाढेल. जनमत विभागलेले आहे – काही कामगार हक्कांना पाठिंबा देतात, तर काही सेवा खंडित होण्याला विरोध करतात.
१२ फेब्रुवारीनंतर काय?
संघटना आणखी आंदोलनाची शक्यता वर्तवत आहेत. सरकार आणि IBA लवकरच चर्चा करतील. ग्राहकांनी बँक आणि RBI च्या अधिकृत सूचना तपासाव्यात.
शेवटी, हा संप कर्मचारी कल्याण आणि सेवा सातत्य यांच्यातील संघर्ष दर्शवतो. डिजिटल सुविधांमुळे दैनंदिन व्यवहार सुरळीत राहतील, पण शाखा स्तरावर व्यत्यय येईल.
आजच योजना आखा, UPI आणि मोबाइल बँकिंग वापरा. बँकिंग प्रणालीच्या मागे माणसे आहेत – त्यांच्या मेहनतीमुळे अर्थचक्र फिरते. लवकरात लवकर तोडगा निघावा ही अपेक्षा!
टीप: ही माहिती ११ फेब्रुवारी २०२६ पर्यंतच्या अधिकृत सूचनांवर आधारित आहे. तुमच्या बँकेकडून नवीनतम अपडेट
तपासा. Bank strike on February
