Credit Score New Rules – माणसासाठी ‘बँक कर्ज’ (Bank Loan) ही एक अत्यंत महत्त्वाची गरज असते. घर घ्यायचे असो, मुलांचे शिक्षण असो किंवा एखादा नवीन व्यवसाय सुरू करायचा असो, आपण बँकांकडे धाव घेतो. पण या प्रक्रियेत सर्वात मोठा अडथळा ठरतो तो म्हणजे तुमचा ‘क्रेडिट स्कोअर’ (Credit Score). अनेकदा आपण ईएमआय (EMI) वेळेवर भरतो, जुनी कर्जे नील (Clear) करतो, तरीही क्रेडिट रिपोर्टमध्ये बदल दिसायला महिना-दोन महिने वाट पाहावी लागते. या विलंबामुळे अनेकदा हातात आलेली कर्जाची संधी हुकते.
परंतु, आता भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) सर्वसामान्यांच्या हितासाठी एक क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे. १ जानेवारी २०२६ पासून क्रेडिट स्कोअरचे नियम पूर्णपणे बदलणार आहेत. या बदलामुळे कर्ज घेण्याची प्रक्रिया केवळ सोपीच होणार नाही, तर अधिक पारदर्शक आणि वेगवानही होणार आहे. चला तर मग जाणून घेऊया, काय आहेत हे नवीन नियम आणि त्याचा तुम्हाला कसा फायदा होईल.
क्रेडिट स्कोअर अपडेटचा कालावधी आता अवघ्या १४ दिवसांवर!
सध्याच्या नियमांनुसार, बँका आणि वित्तीय संस्था (NBFCs) तुमचा कर्जाचा डेटा क्रेडिट ब्युरोला (जसे की CIBIL, Experian) महिन्याला किंवा ४५ दिवसांनी पाठवतात. यामुळे, जर तुम्ही आज तुमचे कर्ज पूर्ण फेडले, तरी तुमचा स्कोअर सुधारण्यासाठी किमान दीड महिना वाट पाहावी लागते.
नवीन बदल:
RBI च्या नवीन निर्देशानुसार, आता बँकांना दर १४ दिवसांनी (दोन आठवड्यांनी) ग्राहकाची माहिती क्रेडिट ब्युरोला अपडेट करावी लागणार आहे.
- फायदा: जर तुम्ही तुमच्या कर्जाचा हप्ता वेळेवर भरला किंवा एखादे कर्ज बंद केले, तर त्याचा सकारात्मक परिणाम तुमच्या क्रेडिट स्कोअरवर अवघ्या दोन आठवड्यांत दिसून येईल. यामुळे नवीन कर्ज मिळवण्यासाठी तुम्हाला जास्त वाट पाहावी लागणार नाही.
बँकांना माहिती पाठवणे बंधनकारक :
अनेकदा बँका डेटा पाठवण्यास उशीर करतात, ज्याचा फटका ग्राहकांना बसतो. आता RBI ने स्पष्ट केले आहे की, सिबिल (CIBIL), एक्सपेरियन (Experian), इक्विफॅक्स (Equifax) आणि सीआरआयएफ हाय मार्क (CRIF High Mark) या चारही प्रमुख क्रेडिट ब्युरोंना महिन्याची माहिती किमान दोन वेळा पाठवणे सर्व बँकांसाठी अनिवार्य असेल.
यामुळे तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट अधिक ‘रिअल-टाइम’ (Real-time) आणि अचूक असेल. चुकीच्या किंवा जुन्या माहितीमुळे कर्ज नाकारले जाण्याचे प्रमाण यामुळे मोठ्या प्रमाणावर कमी होईल.
एसएमएस (SMS) आणि ईमेल अलर्ट: आर्थिक फसवणुकीला बसेल चाप
आजकाल सायबर गुन्हेगारी वाढली आहे. कोणाच्या तरी पॅन कार्डवर दुसरेच कोणीतरी कर्ज काढते, आणि मूळ व्यक्तीला त्याचा पत्ताही नसतो. जेव्हा ती व्यक्ती स्वतः कर्ज घ्यायला जाते, तेव्हा तिला समजते की तिचा स्कोअर खराब झाला आहे.
सुरक्षेचा नवीन नियम:
आता जेव्हा कधी एखादी बँक किंवा फायनान्स कंपनी तुमच्या क्रेडिट रिपोर्टची विचारणा (Enquiry) करेल, तेव्हा तुम्हाला तत्काळ SMS किंवा ईमेलद्वारे सूचना मिळेल.
- फायदा: यामुळे जर कोणी तुमच्या नावावर बेकायदेशीरपणे कर्ज घेण्याचा प्रयत्न करत असेल, तर तुम्हाला त्वरित सावध होता येईल आणि तुम्ही तक्रार करू शकाल.
तक्रार निवारणात विलंब झाल्यास बँकांना भरावा लागणार दंड!
क्रेडिट रिपोर्टमध्ये अनेकदा चुका असतात. कधी नाव चुकीचे असते, तर कधी भरलेले कर्ज ‘थकीत’ (Overdue) दाखवले जाते. अशा चुका सुधारण्यासाठी ग्राहकांना बँकांचे उंबरठे झिजवावे लागतात.
आरबीआयचा कडक नियम:
जर एखाद्या ग्राहकाने त्याच्या क्रेडिट रिपोर्टमधील चुकीबद्दल तक्रार केली, तर बँकांना आणि क्रेडिट ब्युरोला ती तक्रार ३० दिवसांच्या आत निकाली काढावी लागेल.
- दंडाची तरतूद: जर ३० दिवसांत तक्रार सुटली नाही, तर संबंधित बँक किंवा क्रेडिट ब्युरोला ग्राहकाला दररोज १०० रुपये याप्रमाणे नुकसानभरपाई द्यावी लागेल. ही तरतूद ग्राहकांसाठी खूप मोठे शस्त्र ठरणार आहे.
‘डिफॉल्टर’ घोषित करण्यापूर्वी पूर्वसूचना देणे आवश्यक :
अनेकदा तांत्रिक कारणांमुळे किंवा विसरल्यामुळे एखादा हप्ता चुकला तर बँक थेट ग्राहकाला ‘डिफॉल्टर’ म्हणून नोंदवते. यामुळे क्रेडिट स्कोअर अचानक खाली येतो.
नवा नियम: आता कोणतीही बँक तुम्हाला पूर्वसूचना न देता क्रेडिट ब्युरोकडे तुमची माहिती ‘डिफॉल्टर’ म्हणून पाठवू शकणार नाही. तुम्हाला तुमची बाजू मांडण्याची किंवा थकीत रक्कम भरण्याची संधी दिली जाईल. यामुळे अनवधानाने होणारा स्कोअरचा ऱ्हास थांबेल.
बँकांसाठीही हा निर्णय फायदेशीर का आहे?
केवळ ग्राहकांनाच नाही, तर बँकांनाही या निर्णयाचा मोठा फायदा होणार आहे.
- अचूक माहिती: बँकांना ग्राहकाचा ताजा डेटा मिळाल्यामुळे कर्ज देताना जोखीम (Risk) किती आहे, हे ठरवणे सोपे जाईल.
- पारदर्शकता: कर्ज देण्याची प्रक्रिया पारदर्शक होईल आणि एनपीए (NPA) कमी होण्यास मदत होईल.
- चांगल्या ग्राहकांची निवड: जो ग्राहक आर्थिक शिस्त पाळतो, त्याला त्वरित कर्ज देणे बँकांना शक्य होईल.
क्रेडिट स्कोअर सुधारण्यासाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स :
नवीन नियम लागू होत असताना, आपण आपला स्कोअर कसा वाढवू शकतो हे पाहणेही गरजेचे आहे:
- वेळेवर पेमेंट: सर्व ईएमआय आणि क्रेडिट कार्डची बिले वेळेवर भरा.
- क्रेडिट युटिलायझेशन: तुमच्या क्रेडिट कार्डच्या मर्यादेच्या ३०% पेक्षा जास्त वापर टाळा.
- वारंवार चौकशी टाळा: खूप जास्त बँकांमध्ये एकाच वेळी कर्जासाठी अर्ज करू नका.
- जुनी खाती चालू ठेवा: तुमच्या जुन्या क्रेडिट कार्ड किंवा कर्जाचा इतिहास जितका मोठा, तितका स्कोअर चांगला राहतो.
निष्कर्ष :
रिझर्व्ह बँकेचा हा निर्णय भारतीय बँकिंग क्षेत्रातील एक मैलाचा दगड ठरणार आहे. विशेषतः मध्यमवर्गीय आणि पगारदार वर्गासाठी, जे कर्जावर अवलंबून असतात, त्यांच्यासाठी ही मोठी आनंदाची बातमी आहे. १ जानेवारी २०२६ पासून अंमलात येणारे हे नियम तुम्हाला अधिक सक्षम बनवतील. आता तुमची आर्थिक शिस्त वाया जाणार नाही, तर तिचे फळ तुम्हाला अवघ्या १४ दिवसांत मिळेल.
लक्षात ठेवा: तुमचा क्रेडिट स्कोअर ही तुमची आर्थिक इज्जत आहे. ती जपण्यासाठी आता आरबीआयने तुम्हाला अधिक अधिकार दिले आहेत.
तुम्हाला हा लेख कसा वाटला? तुमच्या काही शंका असल्यास कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा. अशाच नवनवीन आर्थिक घडामोडींसाठी आमचे पेज फॉलो करा!
Credit Score New Rules
