Crop Insurance – शेती हा सर्वस्वी निसर्गावर अवलंबून असलेला व्यवसाय आहे. कधी अस्मानी संकट तर कधी सुलतानी अडथळे, अशा दुहेरी कात्रीत आपला बळीराजा नेहमीच अडकलेला असतो. गेल्या खरीप हंगामात पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे आणि किडीच्या प्रादुर्भावामुळे पिकांचे अतोनात नुकसान झाले. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांचा एकमेव आधार असतो तो म्हणजे ‘पीक विमा’ (Crop Insurance).
अनेक महिने उलटून गेले तरी विम्याची रक्कम अद्याप जमा न झाल्याने शेतकऱ्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण होते. मात्र, आता एक अत्यंत महत्त्वाची आणि सकारात्मक बातमी समोर आली आहे. दीर्घकाळापासून रखडलेला खरीप पीक विम्याचा मार्ग आता पूर्णपणे मोकळा झाला आहे. या लेखामध्ये आपण विम्याचे पैसे कधी मिळणार, तांत्रिक अडथळे काय होते आणि नेमकी किती रक्कम मिळणार, याबद्दल सविस्तर माहिती घेणार आहोत.
खरीप पीक विमा: शेतकऱ्यांची प्रतीक्षा आता संपणार!
खरीप हंगाम संपून आता रब्बीची पेरणीही पूर्ण झाली आहे. मात्र, खरिपाच्या नुकसानीची भरपाई अद्याप मिळालेली नव्हती. राज्यातील लाखो शेतकऱ्यांनी विम्याचा हप्ता भरला होता, परंतु सरकारी प्रक्रिया आणि तांत्रिक कारणांमुळे ही रक्कम बँकांपर्यंत पोहोचली नव्हती.
ताज्या अपडेटनुसार, २० जानेवारी २०२६ नंतर शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात थेट विम्याचे पैसे जमा होण्याची प्रक्रिया सुरू होणार आहे. ही बातमी ऐन रब्बी हंगामात शेतकऱ्यांसाठी ‘बूस्टर डोस’ ठरणार आहे, कारण सध्या खते आणि औषधांसाठी शेतकऱ्याला पैशांची नितांत गरज आहे.
नेमका अडथळा काय होता? Crop Insurance
अनेक शेतकऱ्यांच्या मनात प्रश्न असेल की, नुकसान होऊन इतके दिवस झाले तरी पैसे का मिळाले नाहीत? याचे मुख्य कारण होते ‘उंबरठा उत्पन्न’ (Threshold Yield/Production).
उंबरठा उत्पन्न म्हणजे काय?
कोणत्याही भागातील पिकाचे नुकसान झाले आहे की नाही, हे ठरवण्यासाठी सरकार मागील काही वर्षांच्या सरासरी उत्पन्नाचा विचार करते. या सरासरीला ‘उंबरठा उत्पन्न’ म्हणतात. जर चालू वर्षातील उत्पन्न या उंबरठा उत्पन्नापेक्षा कमी आले, तरच शेतकरी विम्यास पात्र ठरतो.
काय घडले होते?
- राज्य सरकारने ही उंबरठा उत्पन्नाची आकडेवारी केंद्र सरकारला वेळेत सादर करणे आवश्यक होते.
- जोपर्यंत केंद्र सरकार या आकडेवारीची पडताळणी करत नाही, तोपर्यंत विमा कंपन्यांना निधी वितरित करण्याचे आदेश दिले जात नाहीत.
- महत्त्वाची बातमी ही आहे की, महाराष्ट्र सरकारने आता ही सर्व माहिती दिल्लीला (केंद्र सरकारकडे) पाठवली आहे. यामुळे आता तांत्रिक अडथळा दूर झाला आहे.
२१०० कोटींचा मोठा दिलासा: कोणाला मिळणार लाभ?
प्राथमिक अहवालानुसार, या टप्प्यात राज्यभरातील पात्र शेतकऱ्यांसाठी सुमारे २१०० कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे. ही रक्कम विमा कंपन्यांमार्फत थेट शेतकऱ्यांच्या ‘डीबीटी’ (DBT) द्वारे बँक खात्यात जमा केली जाईल.
या योजनेचे लाभार्थी कोण असतील?
- खरीप हंगाम नोंदणी: ज्या शेतकऱ्यांनी खरीप २०२४-२५ हंगामासाठी पीक विम्याचा हप्ता भरला आहे.
- नुकसान भरपाई अर्ज: ज्यांनी पिकाचे नुकसान झाल्यावर ७२ तासांच्या आत विमा कंपनीला कळवले होते किंवा ज्यांचे क्षेत्र मंडळाच्या (Circle) आकडेवारीनुसार नुकसानग्रस्त ठरले आहे.
- ई-पीक पाहणी: ज्या शेतकऱ्यांनी आपल्या सातबारा उताऱ्यावर ‘ई-पीक पाहणी’ नोंदवली आहे, त्यांना प्राधान्य मिळेल.
जिल्ह्यानुसार स्थिती आणि वितरण प्रक्रिया :
महाराष्ट्र सरकार आणि विमा कंपन्या आता जिल्हास्तरावर या निधीचे वाटप कशा प्रकारे करायचे याचे नियोजन करत आहेत. प्रामुख्याने मराठवाडा आणि विदर्भातील जिल्ह्यांमध्ये पावसाच्या खंडामुळे मोठे नुकसान झाले होते, त्यामुळे या भागातील शेतकऱ्यांना मोठ्या रकमेची अपेक्षा आहे.
वितरण प्रक्रिया कशी असेल?
- केंद्र सरकारकडून मान्यता मिळाल्यावर विमा कंपन्या बँकांना निधी हस्तांतरित करतील.
- शेतकऱ्यांनी विमा भरताना दिलेला बँक खाते क्रमांक आणि आधार क्रमांक लिंक असणे अनिवार्य आहे.
- पैसे जमा झाल्यावर शेतकऱ्यांच्या नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांकावर SMS प्राप्त होईल.
शेतकऱ्यांनी आता काय करावे?
विम्याचे पैसे जमा होण्यापूर्वी शेतकऱ्यांनी काही तांत्रिक गोष्टी तपासून घेणे आवश्यक आहे, जेणेकरून पैसे अडकणार नाहीत:
- बँक खाते आधारशी लिंक करा: तुमचे बँक खाते ‘आधार सीडेड’ असल्याची खात्री करा. सध्या सर्व सरकारी मदतीचे पैसे आधार बेस्ड पेमेंट सिस्टम (ABPS) द्वारे येतात.
- केवायसी (KYC) तपासा: जर तुमचे खाते दीर्घकाळापासून बंद असेल किंवा व्यवहार झाले नसतील, तर बँकेत जाऊन केवायसी अपडेट करा.
- विमा पावती जपून ठेवा: विम्याचा अर्ज केल्याची पावती (Application Receipt) जवळ ठेवा, जेणेकरून काही तक्रार असल्यास त्याचा वापर करता येईल.
निष्कर्ष :
२० जानेवारीची तारीख आता जवळ येत आहे. दिल्लीतील हालचाली आणि राज्य सरकारचा पाठपुरावा पाहता, यावेळी विम्याची रक्कम मिळण्यात अधिक विलंब होणार नाही असे दिसते. “अमाउंट क्रेडिटेड” (Amount Credited) हा मेसेज जेव्हा शेतकऱ्याच्या मोबाईलवर येईल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने त्याच्या कष्टाचे चीज होईल.
शेतकरी मित्रांनो, ही माहिती अत्यंत महत्त्वाची आहे. आपल्या गावातील इतर शेतकरी बांधवांना याबद्दल माहिती नसेल, तर त्यांच्यासोबत हा लेख WhatsApp वर नक्की शेअर करा.
(टीप: हा लेख उपलब्ध माहितीच्या आधारे लिहिलेला आहे. प्रत्यक्ष वितरणाची तारीख सरकारी निर्णयानुसार बदलू शकते.)
Crop Insurance
