Crop Insurance Update: शेतकरी मित्रांनो, शेती हा आता केवळ कष्टाचा विषय राहिला नसून तो व्यवस्थापनाचा आणि तांत्रिक ज्ञानाचा विषय बनला आहे. आपण रात्रंदिवस शेतात घाम गाळतो, पिकाला पोटच्या लेकरासारखं जपतो आणि अस्मानी संकटापासून वाचवण्यासाठी विम्याचा हप्ताही भरतो. पण, विम्याचा हप्ता भरला म्हणजे नुकसान भरपाई मिळेलच, याची खात्री देता येत नाही. अनेकदा पीक विम्याचे पैसे न मिळण्यामागे नशीब नाही, तर आपल्या काही तांत्रिक चुका कारणीभूत असतात.
आजच्या या विशेष लेखामध्ये आपण पाहणार आहोत की, रब्बी हंगाम 2026 साठी पीक विमा मंजूर करून घेण्यासाठी कोणती ‘एक’ गोष्ट तातडीने करणे गरजेचे आहे आणि ई-पीक पाहणीचा (E-Pik Pahani) विमा मिळवण्यात नेमका काय रोल आहे.
पीक विमा भरलाय, पण तो मिळणार का?
सध्या महाराष्ट्रात हवामान वेगाने बदलत आहे. कधी कडाक्याची थंडी, तर कधी अचानक येणारे ढगाळ वातावरण यामुळे रब्बीतील गहू, हरभरा, ज्वारी आणि फळबागांना मोठा धोका निर्माण झाला आहे. अशा परिस्थितीत शेतकरी पीक विम्याकडे आशेने पाहतो.
गेल्या खरीप हंगामात (2025) अनेक भागात पावसाने ओढ दिली किंवा अतिवृष्टी झाली, मात्र तांत्रिक निकष (Triggers) न बसल्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांना विम्यापासून वंचित राहावे लागले. आता रब्बी 2026 मध्ये तीच चूक पुन्हा होऊ नये, यासाठी सरकारने नियम अधिक कडक केले आहेत.
पीक विमा ‘रिजेक्ट’ होण्याची मुख्य कारणे
अनेक शेतकरी तक्रार करतात की, “माझ्या शेजारच्याला विमा मिळाला, पण मला का नाही?” विमा कंपनी जेव्हा क्लेम फेटाळते, तेव्हा त्यामागे खालील प्रमुख कारणे असतात:
- माहितीमधील तफावत (Data Mismatch): विम्याच्या अर्जावरची माहिती आणि सरकारी रेकॉर्डवरील माहिती न जुळणे.
- पीक पेऱ्याची चुकीची नोंद: सातबाऱ्यावर भलतंच पीक आणि विम्यात दुसरंच पीक असणे.
- क्षेत्रातील तफावत: विम्यासाठी दाखवलेले क्षेत्र आणि प्रत्यक्ष ई-पीक पाहणीतील क्षेत्र यात फरक असणे.
- वेळेत ई-पीक पाहणी न करणे: पिकाची ऑनलाइन नोंदच न झाल्यामुळे विमा कंपनी क्लेम नाकारते.
ई-पीक पाहणी (E-Pik Pahani): विमा मिळवण्याची गुरुकिल्ली
महाराष्ट्र शासनाने ‘ई-पीक पाहणी’ प्रकल्प सुरू केल्यापासून पीक विम्याचे संपूर्ण गणित बदलले आहे. आता विमा कंपनी तुमच्या प्रत्यक्ष शेतात येऊन पाहणी करण्यापूर्वी तुमचा सरकारी डेटा तपासते.
नियम काय सांगतो?
तुमच्या पीक विम्याच्या पावतीवर जे पीक नमूद आहे, तेच पीक तुमच्या सातबाऱ्याच्या पीक पेऱ्यात (Crop Register) दिसणे अनिवार्य आहे. जर तुम्ही विम्याच्या अर्जात ‘हरभरा’ लिहिला असेल आणि ई-पीक पाहणीत ‘गहू’ नोंदवला असेल, तर तुमचा विमा क्लेम १००% नाकारला जाईल.
तातडीने करायच्या महत्त्वाच्या गोष्टी
जर तुम्हाला रब्बी 2026 चा विमा सुरक्षित करायचा असेल, तर खालील पावले आजच उचला:
विम्याची पावती तपासा
तुमच्याकडे असलेल्या पीक विम्याच्या पावतीवर (Acknowledge Receipt) खालील गोष्टी तपासा:
- पिकाचे नाव (उदा. गहू, हरभरा, ज्वारी)
- गट नंबर / सर्व्हे नंबर
- विमा उतरवलेले क्षेत्र (हेक्टर किंवा आर मध्ये)
ई-पीक पाहणी ॲपमध्ये अचूक नोंद
स्वतःच्या मोबाईलवरून किंवा सीएससी (CSC) केंद्रावर जाऊन ई-पीक पाहणी करताना पावतीवरील माहिती समोर ठेवा. जितके क्षेत्र विम्यात दाखवले आहे, तितकीच नोंद ॲपमध्ये करा.
जिओ-टॅगिंग (Geo-Tagging)
ई-पीक पाहणी करताना शेतात उभं राहून पिकाचा फोटो काढणे महत्त्वाचे आहे. यामुळे तुमच्या शेताचे अक्षांश-रेखांश (Coordinates) सरकारी सिस्टीममध्ये नोंदवले जातात, जे विमा कंपनीसाठी पुरावा ठरतात.
खरीप २०२५ च्या विम्याचे काय?
अनेक शेतकरी खरीप २०२५ च्या विम्याच्या प्रतीक्षेत आहेत. ताज्या माहितीनुसार, ज्या शेतकऱ्यांचे नुकसान सिद्ध झाले आहे आणि ज्यांचे पंचनामे पूर्ण झाले आहेत, अशा पात्र शेतकऱ्यांच्या खात्यात २० जानेवारी २०२६ नंतर विम्याची रक्कम जमा होण्यास सुरुवात होऊ शकते. त्यामुळे आपले बँक खाते आधारशी लिंक असल्याची खात्री करा.
पीक विमा क्लेम करताना घ्यायची काळजी Crop Insurance Update
जर नैसर्गिक आपत्तीमुळे (गारपीट, अवकाळी पाऊस) पिकाचे नुकसान झाले, तर केवळ ई-पीक पाहणी करून चालणार नाही. नुकसान झाल्यापासून ७२ तासांच्या आत तुम्हाला विमा कंपनीला किंवा कृषी विभागाला कळवणे बंधनकारक असते.
- Crop Insurance App वरून तक्रार नोंदवा.
- टोल फ्री नंबरवर कॉल करून तक्रार क्रमांक मिळवा.
- नुकसान झालेल्या पिकाचे फोटो आणि व्हिडिओ काढून ठेवा.
शेतकऱ्यांनी ‘या’ चुका टाळाव्यात
१. दुसऱ्यावर अवलंबून राहू नका: अनेकदा आपण विम्याचा फॉर्म भरताना किंवा ई-पीक पाहणी करताना सीएससी चालकावर किंवा इतरांवर विसंबून राहतो. त्यांनी चुकीचा आकडा टाकला तर त्याचे परिणाम तुम्हाला भोगावे लागतात.
२. अंदाजे क्षेत्र नोंदवू नका: सातबाऱ्यावर उपलब्ध असलेल्या क्षेत्रापेक्षा जास्त क्षेत्राचा विमा भरू नका.
३. मुदत संपण्याची वाट पाहू नका: ई-पीक पाहणीसाठी शासनाने दिलेली मुदत संपण्यापूर्वीच आपले काम पूर्ण करा. शेवटच्या दिवसात सर्व्हर डाऊन होण्याच्या समस्या उद्भवतात.
निष्कर्ष
शेतकरी मित्रांनो, पीक विमा हे आपल्या कष्टाचे संरक्षण कवच आहे. हे कवच मजबूत ठेवण्यासाठी ‘ई-पीक पाहणी’ हा सर्वात महत्त्वाचा दुवा आहे. तांत्रिक कारणांमुळे आपल्या हक्काचे पैसे बुडू नयेत असं वाटत असेल, तर आजच आपल्या विम्याच्या पावतीची आणि सातबाऱ्यावरील नोंदीची पडताळणी करा.
लक्षात ठेवा, अचूक नोंदणी = निश्चित नुकसान भरपाई!
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
१. ई-पीक पाहणी न केल्यास विमा मिळतो का?
नाही, ई-पीक पाहणी न केल्यास विमा कंपनी ‘डेटा मिसमॅच’चे कारण देऊन क्लेम नाकारू शकते.
२. रब्बी पीक विम्याची रक्कम कधी मिळणार?
रब्बी हंगामाच्या विम्याची रक्कम साधारणपणे पिकाची कापणी झाल्यानंतर आणि नुकसानीचा अहवाल प्राप्त झाल्यानंतर मे-जून महिन्यात मिळते.
३. ई-पीक पाहणीत चूक झाली तर काय करावे?
जर नोंदणी करताना चूक झाली असेल, तर तलाठ्यांशी संपर्क साधून किंवा ॲपमधील दुरुस्तीच्या पर्यायाचा वापर करून ती दुरुस्त करून घ्यावी.
तुम्हाला हा लेख आवडला असल्यास तुमच्या इतर शेतकरी मित्रांना व्हॉट्सॲपवर नक्की शेअर करा!
Crop Insurance Update
