Digital Ration Card : भारतात रेशन कार्ड (शिधापत्रिका) हे केवळ स्वस्त दरात धान्य मिळवण्याचे साधन नाही, तर ते एक अत्यंत महत्त्वाचे ओळखपत्र आणि पत्त्याचा पुरावा म्हणूनही ओळखले जाते. अनेक सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी रेशन कार्डाची गरज भासते. मात्र, जुनी कागदी रेशन कार्डे फाटणे, खराब होणे किंवा गहाळ होणे यांसारख्या समस्यांना नागरिकांना नेहमीच सामोरे जावे लागते. यावर कायमस्वरूपी उपाय म्हणून केंद्र सरकारने ‘डिजिटल इंडिया’ मोहिमेअंतर्गत ‘डिजिटल रेशन कार्ड’ (Digital Ration Card) ही सुविधा सुरू केली आहे.
आता तुम्ही घरबसल्या केवळ ५ मिनिटांत तुमच्या स्मार्टफोनचा वापर करून अधिकृत ई-रेशन कार्ड डाऊनलोड करू शकता. हे कार्ड मूळ कार्डाइतकेच वैध असून ते सर्वत्र स्वीकारले जाते. या लेखात आपण डिजिटल रेशन कार्ड म्हणजे काय, त्याचे फायदे आणि ते डाऊनलोड करण्याची सविस्तर प्रक्रिया पाहणार आहोत.
डिजिटल रेशन कार्ड म्हणजे काय? (What is Digital Ration Card?)
डिजिटल रेशन कार्ड हे तुमच्या पारंपरिक कागदी शिधापत्रिकेचे आधुनिक आणि इलेक्ट्रॉनिक स्वरूप आहे. हे कार्ड PDF फॉरमॅटमध्ये उपलब्ध असते आणि त्यावर एक QR कोड असतो, जो स्कॅन केल्यावर कार्डाची सत्यता पडताळता येते. केंद्र सरकारच्या ‘वन नेशन, वन रेशन कार्ड’ (One Nation One Ration Card – ONORC) या महत्त्वाकांक्षी योजनेचा हा एक भाग आहे.
हे कार्ड सुरक्षित असते आणि मोबाईलमध्ये सेव्ह करून ठेवल्यामुळे ते कधीही गहाळ होण्याची भीती नसते. तुम्ही हे कार्ड प्रिंट करून लॅमिनेट करू शकता किंवा पीव्हीसी (PVC) कार्डाच्या स्वरूपातही बनवून घेऊ शकता.
डिजिटल रेशन कार्डचे प्रमुख फायदे Digital Ration Card
डिजिटल रेशन कार्ड वापरण्याचे अनेक फायदे आहेत, जे सामान्य नागरिकांचे जीवन सोपे करतात:
- सर्वत्र वैधता: हे डिजिटल कार्ड बँका, गॅस कनेक्शन, पासपोर्ट किंवा इतर कोणत्याही सरकारी कामासाठी ओळखीचा पुरावा म्हणून ग्राह्य धरले जाते.
- सुरक्षितता: कागदी रेशन कार्ड ओले होऊन खराब होण्याची किंवा फाटण्याची भीती असते, परंतु डिजिटल कार्ड सुरक्षित राहते.
- पारदर्शकता: ‘मेरा रेशन’ अॅपच्या माध्यमातून नागरिक आपल्या रेशन दुकानातील साठा, कुटुंबातील सदस्यांची नावे आणि मिळालेले धान्य याची अचूक माहिती पाहू शकतात. यामुळे भ्रष्टाचाराला आळा बसतो.
- कुठूनही उपलब्धता: तुम्ही प्रवासात असताना किंवा राज्याबाहेर असतानाही तुमच्या मोबाईलमधील कार्ड दाखवून धान्य घेऊ शकता.
- मोफत सेवा: डिजिटल रेशन कार्ड डाऊनलोड करण्यासाठी सरकारकडून कोणतेही शुल्क आकारले जात नाही.
‘मेरा रेशन’ (Mera Ration) अॅप: डिजिटल क्रांती
केंद्र सरकारच्या अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालयाने (Department of Food and Public Distribution) नागरिकांसाठी ‘Mera Ration’ नावाचे अधिकृत मोबाईल अॅप लाँच केले आहे. हे अॅप केवळ रेशन कार्ड डाऊनलोड करण्यासाठीच नाही, तर इतर अनेक सेवांसाठी उपयुक्त आहे.
अॅपची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये:
- रेशन कार्डाची सद्यस्थिती तपासणे.
- जवळच्या रेशन दुकानाचा पत्ता शोधणे.
- आधार सीडिंग (Aadhaar Seeding) स्थिती तपासणे.
- मागील सहा महिन्यांतील व्यवहारांचा तपशील पाहणे.
- स्थलांतरित नागरिकांसाठी नोंदणी सुविधा.
ई-रेशन कार्ड डाऊनलोड करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया
जर तुम्हाला तुमचे रेशन कार्ड मोबाईलवर डाऊनलोड करायचे असेल, तर खालील सोप्या स्टेप्स फॉलो करा:
स्टेप १: अॅप डाऊनलोड करा
तुमच्या स्मार्टफोनमधील Google Play Store वर जा आणि सर्च बारमध्ये ‘Mera Ration’ टाइप करा. अधिकृत सरकारी लोगो असलेले अॅप डाऊनलोड करून इन्स्टॉल करा.
स्टेप २: नोंदणी आणि भाषा निवड
अॅप उघडल्यानंतर तुम्हाला तुमची आवडती भाषा (मराठी, हिंदी किंवा इंग्रजी) निवडण्याचा पर्याय मिळेल. भाषा निवडल्यानंतर अॅपचे मुख्य डॅशबोर्ड समोर येईल.
स्टेप ३: ‘Beneficiary Details’ वर क्लिक करा
डॅशबोर्डवर तुम्हाला अनेक पर्याय दिसतील. त्यापैकी ‘Beneficiary Details’ (लाभार्थी तपशील) या पर्यायावर क्लिक करा.
स्टेप ४: रेशन कार्ड किंवा आधार क्रमांक प्रविष्ट करा
येथे तुम्हाला दोन पर्याय मिळतील. तुम्ही तुमचा रेशन कार्ड क्रमांक टाकू शकता किंवा कुटुंबातील कोणत्याही सदस्याचा आधार क्रमांक टाकू शकता. माहिती भरल्यानंतर ‘Submit’ बटणावर क्लिक करा.
स्टेप ५: रेशन कार्डचा तपशील पहा
तुमच्या स्क्रीनवर आता रेशन कार्डमधील सर्व सदस्यांची नावे, कार्डचा प्रकार (अंत्योदय किंवा प्राधान्य कुटुंब), राज्याचे नाव आणि जिल्हा दिसेल.
स्टेप ६: डाऊनलोड ई-रेशन कार्ड (Download Process)
तुमच्या राज्याच्या अधिकृत रेशन पोर्टलशी हे अॅप कनेक्ट असते. तेथून तुम्ही ‘Download e-Ration Card’ या लिंकवर क्लिक करून तुमची डिजिटल प्रत PDF स्वरूपात सेव्ह करू शकता. काही राज्यांमध्ये हे कार्ड थेट ‘DigiLocker’ अॅपवरूनही डाऊनलोड करण्याची सोय आहे.
डिजिलॉकर (DigiLocker) द्वारे रेशन कार्ड कसे मिळवायचे?
‘मेरा रेशन’ अॅपव्यतिरिक्त DigiLocker हा देखील एक उत्तम पर्याय आहे.
- Play Store वरून ‘DigiLocker’ अॅप डाऊनलोड करा.
- तुमचा आधार नंबर वापरून अकाउंट तयार करा.
- ‘Search Document’ मध्ये जाऊन ‘Ration Card’ असे टाईप करा.
- तुमच्या राज्याचे अन्न विभाग (Food and Supplies Department) निवडा.
- रेशन कार्ड नंबर टाका आणि ‘Get Document’ वर क्लिक करा.
- तुमचे अधिकृत रेशन कार्ड तुमच्या मोबाईलमध्ये सेव्ह होईल.
पीव्हीसी (PVC) रेशन कार्ड कसे बनवायचे?
जसे तुमचे आधार कार्ड किंवा एटीएम कार्ड प्लास्टिकचे असते, तसेच तुम्ही रेशन कार्ड देखील बनवू शकता. यामुळे कार्ड दीर्घकाळ टिकते.
- पद्धत: तुम्ही डाऊनलोड केलेली रेशन कार्डची PDF फाईल कोणत्याही जवळच्या ‘Common Service Center’ (CSC) किंवा सायबर कॅफेमध्ये घेऊन जा.
- खर्च: साधारणपणे ५० ते १०० रुपयांच्या शुल्कात ते तुम्हाला प्लास्टिक कार्डवर प्रिंट करून देतात.
- फायदा: खिशात ठेवण्यासाठी सोपे आणि पूर्णपणे वॉटरप्रूफ.
आधार लिंकिंग (Aadhaar Seeding) का महत्त्वाचे आहे?
डिजिटल रेशन कार्ड सुविधेचा लाभ घेण्यासाठी तुमचे रेशन कार्ड आधार कार्डशी लिंक असणे अनिवार्य आहे. जर आधार लिंक नसेल, तर तुम्हाला ‘Beneficiary Details’ मध्ये तुमची माहिती दिसणार नाही.
आधार लिंक कसे करावे?
- तुमच्या जवळच्या रेशन दुकानात जाऊन ई-पॉस (e-POS) मशीनवर अंगठा लावून तुम्ही आधार लिंक करू शकता.
- किंवा तुमच्या जिल्ह्याच्या तहसील कार्यालयातील पुरवठा विभागात जाऊन अर्ज करू शकता.
रेशन कार्डाचे विविध प्रकार आणि धान्य वाटप
डिजिटल कार्ड डाऊनलोड करताना तुम्हाला तुमच्या कार्डचा प्रकार माहित असणे गरजेचे आहे:
| कार्डचा प्रकार | पात्रता | मिळणारे धान्य |
| अंत्योदय (AAY) | अतिशय गरीब कुटुंबे | ३५ किलो धान्य प्रति कुटुंब |
| प्राधान्य कुटुंब (PHH) | ठराविक उत्पन्न गटातील लोक | ५ किलो धान्य प्रति सदस्य |
| APL (पांढरे कार्ड) | मध्यम व उच्च उत्पन्न गट | केवळ ओळखीचा पुरावा म्हणून (धान्य मिळत नाही) |
नागरिकांसाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स
- अॅप अपडेट ठेवा: वेळेवर नवीन अपडेट्स घेतल्यास अॅप अधिक चांगल्या प्रकारे काम करते.
- माहिती गुप्त ठेवा: तुमचा रेशन कार्ड क्रमांक आणि ओटीपी अनोळखी व्यक्तीला देऊ नका.
- तक्रार निवारण: जर धान्य मिळवताना काही अडचण आली, तर ‘Mera Ration’ अॅपमध्ये तक्रार नोंदवण्याची (Suggestion/Feedback) सोय देखील आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न १: डिजिटल रेशन कार्डसाठी किती पैसे लागतात?
उत्तर: डिजिटल रेशन कार्ड डाऊनलोड करणे पूर्णपणे मोफत आहे. केवळ पीव्हीसी कार्ड प्रिंट करण्यासाठी तुम्हाला सायबर कॅफेमध्ये शुल्क द्यावे लागेल.
प्रश्न २: हे कार्ड रेशन दुकानदार स्वीकारतील का?
उत्तर: हो, केंद्र सरकारच्या आदेशानुसार हे डिजिटल कार्ड सर्व रेशन दुकानांमध्ये अधिकृत मानले जाते.
प्रश्न ३: जर माझ्याकडे स्मार्टफोन नसेल तर?
उत्तर: तुम्ही तुमच्या घरातील कोणाच्याही मोबाईलवरून किंवा जवळच्या महा-ई-सेवा केंद्रात जाऊन आपले कार्ड डाऊनलोड करून घेऊ शकता.
निष्कर्ष :
तंत्रज्ञानाच्या या युगात डिजिटल रेशन कार्ड ही एक अत्यंत सोयीस्कर सुविधा आहे. कागदी दस्तऐवज सांभाळण्याच्या त्रासातून यामुळे सुटका झाली आहे. पारदर्शकता वाढल्यामुळे लाभार्थ्यांना त्यांचे हक्क वेळेवर मिळण्यास मदत होत आहे. जर तुम्ही अद्याप तुमचे ई-रेशन कार्ड डाऊनलोड केले नसेल, तर आजच वरील स्टेप्स फॉलो करा आणि ही सुविधा मिळवा.
पुढील पाऊल: तुम्हाला रेशन कार्ड आधारशी लिंक करण्यात काही अडचण येत आहे का? किंवा नवीन रेशन कार्डसाठी अर्ज कसा करायचा हे जाणून घ्यायचे आहे का? कमेंट्समध्ये आम्हाला नक्की कळवा, आम्ही तुम्हाला मदत करू!
लेख आवडला असल्यास तुमच्या मित्रांना आणि नातेवाईकांना शेअर करायला विसरू नका! Digital Ration Card