HSRP Number Plate – महाराष्ट्र राज्यातील वाहनधारकांसाठी सध्या एक अतिशय महत्त्वाची आणि धावपळ उडवून देणारी बातमी समोर येत आहे. जर तुम्ही एप्रिल २०१९ पूर्वीचे वाहन चालवत असाल, तर तुमच्याकडे आता केवळ हातावर मोजण्याइतकेच दिवस शिल्लक आहेत. राज्य परिवहन विभागाने (RTO) सर्व जुन्या वाहनांना ‘हाय सिक्युरिटी रजिस्ट्रेशन प्लेट’ (High Security Registration Plate – HSRP) बसवणे अनिवार्य केले आहे. याची अंतिम मुदत ३१ डिसेंबर २०२५ ही आहे. आज २८ डिसेंबर आहे, म्हणजेच आता केवळ ३ दिवस उरले आहेत. जर या काळात तुम्ही ही नंबरप्लेट लावली नाही, तर तुम्हाला १०,००० रुपयांपर्यंतचा मोठा दंड भरावा लागू शकतो.
या लेखामध्ये आपण HSRP म्हणजे काय, ती का महत्त्वाची आहे, ऑनलाइन नोंदणी कशी करायची आणि मुदतवाढ मिळणार का, याबद्दल सविस्तर माहिती घेणार आहोत.
HSRP नंबरप्लेट म्हणजे नक्की काय? HSRP Number Plate
HSRP म्हणजे ‘हाय सिक्युरिटी रजिस्ट्रेशन प्लेट’. ही अल्युमिनियमपासून बनलेली एक विशेष नंबरप्लेट असते. ही प्लेट वाहनावर एकदा बसवली की ती सहजासहजी काढता येत नाही किंवा बदलता येत नाही. या प्लेटमध्ये सुरक्षिततेचे अनेक स्तर असतात जे सामान्य नंबरप्लेटमध्ये नसतात.
HSRP ची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
- क्रोमियम आधारित होलोग्राम: प्लेटवर निळ्या रंगाचा एक ‘चक्र’ असलेला होलोग्राम असतो, जो उष्णतेने लावला जातो.
- लेझर कोडेड युनिक आयडी: प्रत्येक प्लेटवर डाव्या बाजूला १० अंकी लेझर-कोडेड पिन असतो. हा नंबर तुमच्या वाहनाच्या इंजिन आणि चेसिस नंबरशी लिंक असतो.
- लॉक सिस्टीम: ही प्लेट ‘नॉन-रिमूव्हेबल’ स्नॅप लॉकने बसवली जाते. एकदा बसवल्यावर ती तोडल्याशिवाय काढता येत नाही.
- इंडिया (IND) मार्क: प्लेटवर निळ्या रंगात ‘IND’ असे लिहिलेले असते, जे राष्ट्रीय मानक दर्शवते.
शासनाचा निर्णय आणि ३१ डिसेंबरची डेडलाईन :
केंद्र सरकारच्या रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने २०१९ मध्येच एक अधिसूचना जारी केली होती. त्यानुसार, १ एप्रिल २०१९ नंतर विक्री होणाऱ्या सर्व वाहनांना शोरूममधूनच HSRP प्लेट लावून येणे बंधनकारक करण्यात आले होते. मात्र, त्यापूर्वीच्या जुन्या वाहनांचे काय?
महाराष्ट्र सरकारने आता जुन्या वाहनांसाठी देखील ही सक्ती केली आहे. सुरुवातीला यासाठी अनेकदा मुदतवाढ देण्यात आली, मात्र आता ३१ डिसेंबर २०२५ ही अंतिम तारीख निश्चित करण्यात आली आहे. प्रशासनाकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे की, मुदतीनंतर रस्त्यावर धावणाऱ्या ज्या वाहनांना ही प्लेट नसेल, त्यांच्यावर कडक कायदेशीर कारवाई केली जाईल.
दंड किती आणि कारवाई कशी होणार?
अनेकांना असा प्रश्न पडतो की, साध्या नंबरप्लेटसाठी एवढा मोठा दंड का? मोटार वाहन कायद्याच्या नवीन नियमांनुसार, नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांना भारी दंड आकारला जातो.
- दंड: ३१ डिसेंबर २०२५ नंतर HSRP शिवाय वाहन चालवताना आढळल्यास ५,००० ते १०,००० रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो.
- कागदपत्रांची पडताळणी: आरटीओ अधिकारी किंवा ट्रॅफिक पोलीस जेव्हा वाहन तपासतील, तेव्हा सर्वात आधी नंबरप्लेट पाहिली जाईल.
- दुसऱ्यांदा गुन्हा: जर तुम्ही दंड भरल्यानंतरही प्लेट लावली नाही, तर तुमच्या वाहनाचा परवाना (License) किंवा परमिट रद्द करण्यापर्यंतची कारवाई होऊ शकते.
मुदतवाढ मिळणार का? सद्यस्थिती आणि आव्हाने :
सध्या संपूर्ण महाराष्ट्रात वाहनधारकांमध्ये संभ्रमाचे वातावरण आहे. पुणे, मुंबई, नागपूर यांसारख्या मोठ्या शहरांमध्ये लाखो वाहने अद्याप जुन्या नंबरप्लेटवरच धावत आहेत.
पुणे शहराचे उदाहरण :
पुणे शहरात अंदाजे १६ लाख वाहने अशी आहेत ज्यांनी अद्याप HSRP बसवलेली नाही. डिसेंबर महिना संपत आला तरी नवीन अर्जांची संख्या अपेक्षेपेक्षा खूप कमी आहे. केवळ ५०,००० ते ६०,००० नागरिकांनी या महिन्यात अर्ज केले आहेत.
मुदतवाढीची शक्यता :
वाहनधारकांच्या संघटना आणि नागरिकांनी सरकारकडे मुदतवाढ देण्याची विनंती केली आहे. तांत्रिकदृष्ट्या ३ दिवसात लाखो वाहनांना नंबरप्लेट बसवणे अशक्य आहे. मात्र, जोपर्यंत सरकार अधिकृत जीआर (Government Resolution) काढत नाही, तोपर्यंत ३१ डिसेंबर हीच अंतिम तारीख मानून आपल्याला तयारी करावी लागेल. प्रशासकीय पातळीवर सकारात्मक चर्चा सुरू असली तरी अधिकृत घोषणा झालेली नाही.
HSRP नंबरप्लेट का गरजेची आहे?
केवळ दंड टाळण्यासाठीच नाही, तर ही नंबरप्लेट तुमच्या स्वतःच्या सुरक्षेसाठी देखील महत्त्वाची आहे. याचे काही मुख्य फायदे खालीलप्रमाणे आहेत:
वाहन चोरीला आळा –
साध्या नंबरप्लेट चोर सहजपणे बदलू शकतात. मात्र, HSRP वर असणारा युनिक लेझर कोड हा केंद्रीय डेटाबेस (Vahan Portal) मध्ये नोंदवलेला असतो. जर कोणी ही प्लेट काढण्याचा प्रयत्न केला, तर ती तुटते. यामुळे चोरीच्या वाहनांची विक्री करणे किंवा वापरणे अशक्य होते.
गुन्हेगारीवर नियंत्रण –
अनेकदा गुन्हेगारी कृत्यांमध्ये बनावट नंबरप्लेट असलेली वाहने वापरली जातात. HSRP मुळे सर्व वाहनांचा डेटा पोलिसांना एका क्लिकवर उपलब्ध होतो. सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांमध्ये या प्लेट्स सहजपणे स्कॅन होतात (ANPR तंत्रज्ञान), ज्यामुळे गुन्हेगारांचा शोध घेणे सोपे होते.
देशभरात एकसारखेपणा –
भारतातील सर्व वाहनांची ओळख एकसमान असावी, हा यामागचा हेतू आहे. तुम्ही महाराष्ट्रात असा किंवा दिल्लीत, तुमच्या वाहनाची नंबरप्लेट एकाच दर्जाची आणि फॉरमॅटची असेल.
ऑनलाइन नोंदणी कशी करावी?
अनेकांना असा समज आहे की यासाठी आरटीओ कार्यालयात फेऱ्या माराव्या लागतात, पण असे नाही. तुम्ही घरी बसून मोबाइलवरूनही नोंदणी करू शकता.
नोंदणीची प्रक्रिया:
- वेबसाइटला भेट द्या: अधिकृत वेबसाइट वर जा.
- वाहन प्रकार निवडा: तुमची दुचाकी (Two Wheeler) आहे की चारचाकी (Four Wheeler), ते निवडा.
- माहिती भरा: वाहनाचा नोंदणी क्रमांक (MH-xx-xxxx), इंजिन नंबर आणि चेसिस नंबर (शेवटचे ५ अंक) भरा. ही माहिती तुमच्या RC बुकवर उपलब्ध असते.
- केंद्र निवडा: तुमच्या जवळच्या अधिकृत डीलर किंवा आरटीओ केंद्राची निवड करा. तुम्ही तुमच्या सोयीनुसार ‘होम डिलिव्हरी’चा पर्यायही निवडू शकता (काही शहरांत उपलब्ध).
- वेळ निश्चित करा (Appointment): नंबरप्लेट बसवण्यासाठी कोणत्या दिवशी आणि किती वाजता जायचे आहे, ती वेळ निवडा.
- शुल्क भरा: डेबिट कार्ड, क्रेडिट कार्ड किंवा UPI द्वारे ऑनलाइन पेमेंट करा.
- पावती जपून ठेवा: पेमेंट झाल्यावर एक पावती मिळेल. ती प्रिंट करा किंवा मोबाइलमध्ये ठेवा. मुदत संपल्यानंतर जर पोलिसांनी पकडले, तर ही पावती दाखवून तुम्ही दंड टाळू शकता (कारण तुम्ही आधीच अर्ज केला आहे).
नंबरप्लेटची किंमत किती?
HSRP ची किंमत वाहनाच्या प्रकारानुसार वेगवेगळी असते. साधारणपणे खालीलप्रमाणे दर असू शकतात:
- दुचाकी (Two-Wheelers): ४०० ते ६०० रुपये.
- चारचाकी (Four-Wheelers): ७०० ते १,१०० रुपये.
- अवजड वाहने: १,५०० रुपयांच्या आसपास.(टीप: यामध्ये फिटिंग चार्जेस आणि जीएसटीचा समावेश असतो.)
सावधान! बनावट नंबरप्लेटपासून दूर राहा :
सध्या बाजारात काही स्थानिक दुकानदारांनी “HSRP सारखी दिसणारी” नंबरप्लेट विकण्यास सुरुवात केली आहे. अशा बनावट प्लेट्स लावणे कायदेशीर गुन्हा आहे.
- लक्षात ठेवा, खरी HSRP फक्त अधिकृत पोर्टलवरून नोंदणी केल्यावर आणि अधिकृत डिलरकडेच मिळते.
- प्लेटवर निळा होलोग्राम आणि लेझर कोड असल्याची खात्री करा.
- स्थानिक दुकानातून बनवलेली साधी ‘अक्रिलिक’ प्लेट चालणार नाही.
वाहनधारकांसाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स :
१. आरसी बुक तपासा : अर्जापूर्वी तुमच्या आरसी बुकवर सर्व माहिती स्पष्ट आहे ना, हे तपासा.
२. विलंब करू नका : शेवटच्या दिवशी सर्व्हर डाऊन होण्याच्या तक्रारी येतात, त्यामुळे आजच अर्ज करा.
३. पुराव्याची प्रत : जोपर्यंत प्रत्यक्ष नंबरप्लेट बसवली जात नाही, तोपर्यंत ऑनलाइन अर्जाची पावती तुमच्या वाहनात ठेवा.
४. जुनी वाहने : जर तुमची गाडी १५ वर्षांपेक्षा जुनी असेल आणि तिचे पासिंग संपले असेल, तर आधी आरटीओमध्ये पासिंग करून मगच प्लेटसाठी अर्ज करा.
निष्कर्ष :
मित्रांनो, हाय सिक्युरिटी रजिस्ट्रेशन प्लेट (HSRP) हे केवळ एक नियम नसून ते आपल्या सुरक्षिततेचे एक साधन आहे. १०,००० रुपयांचा मोठा दंड भरण्यापेक्षा ५००-७०० रुपये खर्च करून अधिकृत नंबरप्लेट बसवणे केव्हाही फायद्याचे ठरेल. ३१ डिसेंबर ही तारीख आता अगदी जवळ आली आहे, त्यामुळे मुदतवाढीच्या आशेवर न राहता तातडीने ऑनलाइन नोंदणी पूर्ण करा.
या माहितीमुळे तुमच्या मित्र आणि नातेवाईकांचे नुकसान टळू शकते, म्हणून हा लेख जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत शेअर करा!
महत्वाची टीप: हा लेख केवळ माहिती देण्याच्या उद्देशाने लिहिला आहे. अधिकृत माहितीसाठी महाराष्ट्र परिवहन विभागाच्या संकेतस्थळाला भेट द्या किंवा जवळच्या आरटीओ कार्यालयाशी संपर्क साधा.
HSRP Number Plate
