मुलीच्या लग्नासाठी ५१,००० रुपये अनुदान! पहा पात्रता, अर्ज प्रक्रिया आणि संपूर्ण माहिती | Mahabocw Vivah Anudan Yojana 2026

Mahabocw Vivah Anudan Yojana 2026 – महाराष्ट्रातील कष्टकरी आणि श्रमिक वर्गाच्या कल्याणासाठी राज्य सरकार आणि ‘महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याण मंडळ’ (Mahabocw) यांच्यामार्फत विविध कल्याणकारी योजना राबवल्या जातात. घरबांधणीपासून ते आरोग्यापर्यंत अनेक लाभ कामगारांना दिले जातात. मात्र, सध्या सर्वात जास्त चर्चेत असलेली आणि कामगारांच्या आयुष्यातील एक मोठी चिंता दूर करणारी योजना म्हणजे ‘विवाह अनुदान योजना’.

मुलीचे लग्न म्हटले की सर्वसामान्य कुटुंबासमोर पैशांची जुळवाजुळव करण्याचे मोठे आव्हान असते. हेच आव्हान पेलण्यासाठी नोंदणीकृत बांधकाम कामगारांना त्यांच्या मुला-मुलींच्या लग्नासाठी ५१,००० रुपयांचे आर्थिक अनुदान दिले जाते. या लेखात आपण या योजनेचा लाभ कसा घ्यावा, कोणती कागदपत्रे लागतात आणि अर्जाची पद्धत काय आहे, याची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

महाराष्ट्र बांधकाम कामगार विवाह अनुदान योजना काय आहे?

महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याण मंडळ (BOCW Board) हे राज्यातील नोंदणीकृत कामगारांकडून जमा होणाऱ्या उपकरातून (Cess) विविध ३० पेक्षा जास्त योजना राबवते. त्यापैकी ‘सामाजिक सुरक्षा’ या श्रेणीअंतर्गत विवाह सहाय्य योजना येते.

या योजनेचा मुख्य उद्देश हा आहे की, बांधकाम क्षेत्रात काम करणाऱ्या कामगारांना त्यांच्या मुलांच्या किंवा स्वतःच्या लग्नासाठी सावकाराकडून कर्ज घेण्याची वेळ येऊ नये. यापूर्वी ही रक्कम कमी होती, परंतु महागाई आणि वाढता लग्नाचा खर्च पाहता सरकारने यात वाढ करून ती ५१,००० रुपयांपर्यंत नेली आहे.

५१,००० रुपयांच्या लाभासाठी पात्रता निकष Mahabocw Vivah Anudan Yojana 2026

या योजनेचा लाभ प्रत्येक व्यक्तीला मिळत नाही. त्यासाठी खालील अटींची पूर्तता करणे अनिवार्य आहे:

• नोंदणीकृत कामगार: अर्जदार हा महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याण मंडळाचा ‘नोंदणीकृत’ (Registered) कामगार असावा.
• वैध नोंदणी कार्ड: कामगाराकडे असलेले ओळखपत्र (Red Diary/Smart Card) हे ‘Active’ किंवा ‘Renew’ (नूतनीकरण केलेले) असावे. जर तुमचे कार्ड एक्सपायर झाले असेल, तर तुम्हाला लाभ मिळणार नाही.
• कामाचा अनुभव: कामगाराने मागील १२ महिन्यांत किमान ९० दिवस बांधकाम कामगार म्हणून काम केलेले असावे आणि त्याचे प्रमाणपत्र असणे आवश्यक आहे.
• मुलगा/मुलीचे लग्न: ही मदत कामगाराच्या पहिल्या दोन मुलांच्या विवाहासाठी दिली जाते.
• वयोमर्यादा: विवाहाच्या वेळी मुलीचे वय १८ वर्षे पूर्ण आणि मुलाचे वय २१ वर्षे पूर्ण असणे कायद्यानुसार अनिवार्य आहे.

आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Documents Checklist)

अर्ज करताना कोणतीही चूक होऊ नये म्हणून खालील कागदपत्रे आधीच तयार ठेवा:

1. कामगाराचे आधार कार्ड: बँक खात्याशी लिंक असलेले.
2. नोंदणी प्रमाणपत्र: मंडळाने दिलेले नोंदणी कार्ड (Identity Card).
3. बँक पासबुक: ज्यावर आयएफएससी (IFSC) कोड स्पष्ट दिसेल किंवा रद्द केलेला चेक (Cancelled Cheque).
4. लग्नाचे प्रमाणपत्र (Marriage Certificate): ग्रामपंचायत, नगरपालिका किंवा महानगरपालिका यांनी दिलेले अधिकृत प्रमाणपत्र.
5. लग्नाची पत्रिका (Lagna Patrika): संदर्भासाठी ओरिजिनल लग्न पत्रिकेचा फोटो.
6. वर आणि वधूचे आधार कार्ड: वयाचा पुरावा म्हणून.
7. ९० दिवस कामाचे प्रमाणपत्र: कंत्राटदार किंवा ग्रामसेवक/महानगरपालिका अधिकारऱ्याने दिलेले प्रमाणपत्र.
8. प्रतिज्ञापत्र (Affidavit): हे कामगाराचे पहिले किंवा दुसरे लग्न आहे, याबद्दलचे घोषणापत्र.
9. पासपोर्ट साईज फोटो: कामगार आणि वधू/वराचा फोटो.

ऑनलाइन अर्ज करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया

आता ही प्रक्रिया पूर्णपणे पारदर्शक आणि ऑनलाइन झाली आहे. तुम्ही घरबसल्या किंवा महा-ई-सेवा केंद्रावरून अर्ज करू शकता.

स्टेप १: अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या

सर्वप्रथम mahabocw.in या महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याण मंडळाच्या अधिकृत पोर्टलवर जा.

स्टेप २: वर्कर लॉगिन (Worker Login)

मुख्य पृष्ठावर ‘Worker’ या पर्यायावर क्लिक करा. तिथे तुमचा नोंदणी क्रमांक (Registration Number) किंवा नोंदणीकृत मोबाईल नंबर टाका. तुमच्या मोबाईलवर एक ओटीपी (OTP) येईल, तो प्रविष्ट करून लॉगिन करा.

स्टेप ३: योजनेची निवड (Select Scheme)

लॉगिन झाल्यानंतर तुमच्या डॅशबोर्डवर ‘Claim’ किंवा ‘Apply for Scheme’ हा पर्याय दिसेल. त्यामध्ये ‘Welfare Schemes’ (कल्याणकारी योजना) विभागात जाऊन ‘विवाह अनुदान योजना’ (Marriage Assistance Scheme) निवडा.

स्टेप ४: माहिती भरा

अर्ज उघडल्यानंतर त्यामध्ये सर्व माहिती अचूक भरा:

• मुलीचे/मुलाचे नाव
• लग्नाची तारीख
• आधार क्रमांक
• बँक तपशील

स्टेप ५: कागदपत्रे अपलोड करा

वर नमूद केलेली सर्व कागदपत्रे स्कॅन करून (विहित आकारात) अपलोड करा. विशेषतः लग्न प्रमाणपत्र आणि ९० दिवसांचे प्रमाणपत्र स्पष्ट असावे.

स्टेप ६: सबमिट आणि ॲप्लिकेशन आयडी

अर्ज सबमिट केल्यानंतर तुम्हाला एक Application ID मिळेल. तो जतन करून ठेवा. तो तुमच्या अर्जाची स्थिती तपासण्यासाठी कामी येईल.

ऑफलाइन अर्ज कसा करावा?

ज्या कामगारांना ऑनलाइन अर्ज करणे जमत नाही, ते ऑफलाइन पद्धतीने देखील अर्ज करू शकतात:

1. जिल्ह्यातील कामगार उपायुक्त किंवा सरकारी कामगार अधिकारी कार्यालयात जा.
2. तिथून ‘विवाह सहाय्य योजनेचा’ विहित नमुन्यातील अर्ज घ्या.
3. फॉर्म भरून सर्व कागदपत्रांच्या सत्यप्रती (Attested Copies) जोडा.
4. संबंधित अधिक्षकांकडे फॉर्म जमा करून पावती घ्या.

अर्जाची स्थिती (Application Status) कशी तपासायची?

तुमचा अर्ज मंजूर झाला की नाही, हे पाहण्यासाठी:

1. Mahabocw च्या वेबसाइटवर जा.
2. ‘Check Your Application Status’ वर क्लिक करा.
3. तुमचा नोंदणी क्रमांक किंवा अर्ज क्रमांक टाका.
4. तुमचा अर्ज ‘Under Scrutiny’ (तपासणीत), ‘Approved’ (मंजूर) किंवा ‘Rejected’ (नाकारलेला) आहे, हे तुम्हाला समजेल.

अर्ज करताना होणाऱ्या सामान्य चुका आणि त्या कशा टाळाव्यात?

बऱ्याचदा कामगारांचे अर्ज नाकारले जातात. त्यामागे खालील कारणे असू शकतात:

• वेळेची मर्यादा: लग्नाच्या तारखेपासून साधारणतः ९० ते १८० दिवसांच्या आत अर्ज करणे आवश्यक असते. उशिरा केलेल्या अर्जावर विचार केला जात नाही.
• अपूर्ण कागदपत्रे: लग्न प्रमाणपत्र जोडले नसेल किंवा ते अस्पष्ट असेल तर अर्ज फेटाळला जातो.
• नूतनीकरण (Renewal): जर कामगाराचे कार्ड अर्जाच्या वेळी ‘Active’ नसेल, तर लाभ मिळत नाही. त्यामुळे दरवर्षी आपले कार्ड नूतनीकरण करून ठेवा.
• बँक खाते विसंगती: आधार कार्डवरील नाव आणि बँक पासबुकवरील नाव यात फरक असल्यास पैसे जमा होण्यास अडचण येते.

बांधकाम कामगारांसाठी इतर महत्त्वाच्या योजना

विवाह अनुदानासोबतच नोंदणीकृत कामगारांना खालील योजनांचाही लाभ घेता येतो:

1. शैक्षणिक मदत: मुलांच्या शिक्षणासाठी ५,००० ते १ लाख रुपयांपर्यंत मदत.
2. आरोग्य विमा: गंभीर आजाराच्या उपचारासाठी आर्थिक सहाय्य.
3. घरकुल योजना: स्वतःचे घर बांधण्यासाठी २ लाखांपर्यंत अनुदान.
4. अवजारे खरेदी: काम करण्यासाठी पेटी व अवजारे घेण्यासाठी ५,००० ते १०,००० रुपये.
5. सुरक्षा किट: काम करताना सुरक्षित राहण्यासाठी हेल्मेट, जॅकेट आणि बूट असलेले किट.

शेतकऱ्यांसाठी आणि ग्रामीण भागासाठी या योजनेचे महत्त्व

ग्रामीण महाराष्ट्रात अनेक शेतमजूर हे बांधकाम मजूर म्हणूनही नोंदणीकृत असतात. त्यांच्यासाठी ५१,००० रुपयांची ही रक्कम म्हणजे मुलीच्या लग्नातील दागिने किंवा जेवणावळीचा मोठा खर्च भागवणारी ठरते. यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही बळकटी मिळते आणि कामगारांचा आत्मविश्वास वाढतो.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १: स्वतःच्या लग्नासाठी ५१,००० रुपये मिळतात का?

उत्तर: होय, काही विशेष प्रवर्गांत आणि जिल्ह्यांत नोंदणीकृत कामगार स्वतःच्या पहिल्या विवाहासाठीही या योजनेचा लाभ घेऊ शकतो.

प्रश्न २: एका कुटुंबात किती मुलांना हा लाभ मिळतो?

उत्तर: सामान्यतः एका नोंदणीकृत कामगाराच्या पहिल्या दोन मुलांच्या विवाहासाठी हा लाभ दिला जातो.

प्रश्न ३: पैसे किती दिवसात खात्यात जमा होतात?

उत्तर: अर्ज मंजूर झाल्यापासून साधारण ३० ते ६० दिवसांच्या आत रक्कम थेट बँक खात्यात (DBT द्वारे) जमा केली जाते.

प्रश्न ४: लग्न होऊन १ वर्ष झाले असेल तर अर्ज करता येईल का?

उत्तर: नाही, बहुतेक नियमांनुसार लग्नानंतर ३ ते ६ महिन्यांच्या आत अर्ज करणे बंधनकारक आहे. अधिक माहितीसाठी स्थानिक कामगार कार्यालयात संपर्क साधावा.

निष्कर्ष

महाराष्ट्र सरकारची ही विवाह अनुदान योजना बांधकाम कामगारांसाठी खऱ्या अर्थाने ‘वरदान’ ठरत आहे. ५१,००० रुपयांची ही मदत म्हणजे केवळ पैसा नसून तो कामगारांच्या कष्टाचा सन्मान आहे. जर तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीतील कोणी बांधकाम कामगार असेल, तर त्यांचे कार्ड नोंदणीकृत असल्याची खात्री करा आणि या योजनेचा लाभ मिळवून द्या.

वेळेवर नूतनीकरण आणि अचूक कागदपत्रे हीच या योजनेचा लाभ मिळवण्याची गुरुकिल्ली आहे.

हा लेख तुम्हाला आवडला असल्यास तुमच्या इतर कामगार मित्रांसोबत नक्की शेअर करा. अशाच सरकारी योजनांच्या माहितीसाठी आमचे पोर्टल नियमित पाहत राहा!

Mahabocw Vivah Anudan Yojana 2026