Mazi Kanya Bhagyashree Yojana – महाराष्ट्रासारख्या प्रगत राज्यात आजही काही भागात मुलगा आणि मुलगी असा भेदभाव पाहायला मिळतो. मुलींचा जन्मदर वाढवणे, त्यांच्या शिक्षणाला चालना देणे आणि बालविवाह रोखणे या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने ‘माझी कन्या भाग्यश्री योजना’ (Mazi Kanya Bhagyashree Yojana) सुरू केली आहे. ही योजना केवळ आर्थिक मदत करत नाही, तर मुलींना समाजात सन्मानाने जगण्यासाठी एक भक्कम आधार देते.
जर तुमच्या घरी चिमुकलीचे आगमन झाले असेल, तर ही बातमी तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. या लेखात आपण योजनेचे स्वरूप, निकष आणि अर्ज करण्याची पद्धत सविस्तर जाणून घेऊया.
माझी कन्या भाग्यश्री योजना म्हणजे काय? (What is Mazi Kanya Bhagyashree Yojana?)
महाराष्ट्र शासनाच्या महिला व बालविकास विभागामार्फत १ एप्रिल २०१६ पासून ही योजना सुधारित स्वरूपात लागू करण्यात आली आहे. पूर्वीच्या ‘सुकन्या’ योजनेची जागा आता या योजनेने घेतली आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश मुलींच्या जन्माचे स्वागत करणे आणि त्यांच्या पालकांना आर्थिक सुरक्षितता प्रदान करणे हा आहे.
जेव्हा एखाद्या कुटुंबात मुलगी जन्माला येते, तेव्हा शासन तिच्या नावे बँकेत ठराविक रक्कम मुदत ठेव (Fixed Deposit) म्हणून ठेवते. ही रक्कम मुलीचे वय १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर तिला व्याजासह मिळते, ज्याचा उपयोग ती उच्च शिक्षण किंवा स्वतःच्या पायावर उभे राहण्यासाठी करू शकते.
योजनेचे प्रमुख फायदे आणि मिळणारी रक्कम
या योजनेअंतर्गत मिळणारी आर्थिक मदत ही कुटुंबातील मुलांच्या संख्येवर आणि कुटुंब नियोजनाच्या शस्त्रक्रियेवर अवलंबून असते. त्याचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे आहे:
एका मुलीच्या बाबतीत (५०,००० रुपये)
जर एखाद्या दाम्पत्याला पहिली मुलगी झाली आणि मुलीच्या जन्मानंतर १ वर्षाच्या आत माता किंवा पित्याने कुटुंब नियोजनाची शस्त्रक्रिया (Family Planning Operation) केली, तर शासनाकडून त्या मुलीच्या नावे ५०,००० रुपये मुदत ठेव म्हणून बँकेत जमा केले जातात.
दोन मुलींच्या बाबतीत (प्रत्येकी २५,००० रुपये)
जर एखाद्या कुटुंबात दोन मुली असतील आणि दुसऱ्या मुलीच्या जन्मानंतर ६ महिन्यांच्या आत पालकांनी कुटुंब नियोजनाची शस्त्रक्रिया केली, तर दोन्ही मुलींच्या नावे प्रत्येकी २५,००० – २५,००० रुपये जमा केले जातात.
व्याजाचा लाभ
मुलीच्या नावे जमा केलेल्या या रकमेवर मिळणारे व्याज हे ठराविक टप्प्यावर काढता येते. मुलीचे वय ६ वर्षे आणि १२ वर्षे झाल्यावर जमा झालेले व्याज काढण्याची मुभा असते, जेणेकरून तिच्या शालेय शिक्षणाचा खर्च भागवता येईल.
१८ वर्षांनंतर पूर्ण रक्कम
जेव्हा मुलगी १८ वर्षांची होते आणि तिने १० वीची परीक्षा उत्तीर्ण केलेली असते, तेव्हा तिला व्याजासह संपूर्ण रक्कम मिळते. ही रक्कम साधारणपणे १ लाख रुपयांच्या आसपास असू शकते (व्याजदरा नुसार).
योजनेसाठी आवश्यक पात्रता (Eligibility Criteria)
माझी कन्या भाग्यश्री योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शासनाने काही अटी आणि शर्ती निश्चित केल्या आहेत:
- रहिवासी: अर्जदार कुटुंब हे महाराष्ट्र राज्याचे मूळ रहिवासी असणे अनिवार्य आहे.
- उत्पन्न मर्यादा: पूर्वी या योजनेसाठी केवळ बीपीएल (दारिद्र्यरेषेखालील) कुटुंबांनाच लाभ मिळत असे. परंतु, आता शासनाने नियमात बदल केला असून ज्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ७.५ लाख रुपयांपर्यंत आहे, अशी सर्व कुटुंबे या योजनेसाठी पात्र आहेत.
- अपत्य संख्या: योजनेचा लाभ केवळ दोन मुलींपर्यंतच मर्यादित आहे. जर तिसरे अपत्य झाले, तर या योजनेचा लाभ मिळणार नाही.
- वयाची अट: मुलीचे वय १८ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत तिचा विवाह झालेला नसावा. जर बालविवाह झाला, तर योजनेचे पैसे मिळणार नाहीत.
- बँक खाते: मुलगी आणि तिची आई यांचे बँक ऑफ महाराष्ट्र किंवा कोणत्याही राष्ट्रीयीकृत बँकेत ‘संयुक्त खाते’ (Joint Account) असणे आवश्यक आहे.
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
अर्जासोबत खालील कागदपत्रांची पूर्तता करणे आवश्यक आहे, अन्यथा अर्ज बाद होऊ शकतो:
१. मुलीचा जन्म दाखला: ग्रामपंचायत, नगरपालिका किंवा महानगरपालिकेने दिलेला दाखला.
२. पालकांचे आधार कार्ड: आई आणि वडील दोघांचेही आधार कार्ड.
३. उत्पन्नाचा दाखला: तहसीलदार किंवा सक्षम प्राधिकरणाने दिलेला ७.५ लाखांच्या आतील उत्पन्नाचा दाखला.
४. रेशन कार्ड: कुटुंबाच्या रेशन कार्डची छायांकित प्रत.
५. बँक पासबुक: आई आणि मुलीच्या संयुक्त खात्याच्या पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत.
६. कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र: शस्त्रक्रिया केल्याचे शासकीय रुग्णालयाचे प्रमाणपत्र.
७. रहिवासी दाखला: महाराष्ट्राचे रहिवासी असल्याचा पुरावा.
८. प्रतिज्ञापत्र (Affidavit): दोन पेक्षा जास्त अपत्ये नसल्याचे पालकांचे प्रतिज्ञापत्र.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया (How to Apply?)
सध्या ‘माझी कन्या भाग्यश्री योजना’ ही ऑफलाईन पद्धतीने राबवली जाते. अर्ज करण्यासाठी खालील टप्पे फॉलो करा:
- अर्ज मिळवणे: सर्वात आधी तुमच्या जवळच्या अंगणवाडी सेविका, ग्रामपंचायत कार्यालय, किंवा तालुक्यातील पंचायत समितीच्या महिला व बालविकास विभागाशी संपर्क साधा. तिथून विहित नमुन्यातील अर्ज प्राप्त करा.
- माहिती भरणे: अर्जात विचारलेली सर्व माहिती जसे की पालकांचे नाव, मुलीचे नाव, जन्मतारीख, बँक खाते क्रमांक इत्यादी अचूक भरा.
- कागदपत्रे जोडणे: वरील यादीत दिलेली सर्व कागदपत्रे साक्षांकित (Attested) करून अर्जासोबत जोडा.
- अर्ज सादर करणे: भरलेला अर्ज आणि कागदपत्रे तुमच्या क्षेत्रातील अंगणवाडी सेविकेकडे किंवा थेट जिल्हा महिला व बालविकास अधिकारी कार्यालयात जमा करा.
- पोहोच पावती: अर्ज जमा केल्यावर त्याची पोहोच पावती (Acknowledgement Receipt) घ्यायला विसरू नका.
योजनेच्या महत्त्वाच्या अटी आणि शर्ती
- योजनेचा लाभ घेण्यासाठी मुलीचे नाव आधार कार्डशी लिंक असणे आवश्यक आहे.
- मुलीचे शिक्षण सुरू असणे गरजेचे आहे. जर मुलीने मध्येच शिक्षण सोडले, तर योजनेचे लाभ मिळण्यात अडचणी येऊ शकतात.
- १८ व्या वर्षी पैसे काढताना मुलगी अविवाहित असणे अनिवार्य आहे. शासनाचा मुख्य उद्देश बालविवाह रोखणे हा आहे.
माझी कन्या भाग्यश्री योजनेचा उद्देश आणि महत्त्व
भारत सरकारने ‘बेटी बचाव, बेटी पढाओ’ हा नारा दिला आहे. याच संकल्पनेला मूर्तरूप देण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने ही योजना आणली आहे. या योजनेमुळे:
- मुलींच्या जन्माबद्दल समाजात सकारात्मकता निर्माण होत आहे.
- गरीब आणि मध्यमवर्गीय पालकांना मुलीच्या शिक्षणाची आणि लग्नाची चिंता सतावत नाही.
- स्त्री भ्रूणहत्या रोखण्यास मदत होत आहे.
- मुलींना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनवण्याची संधी मिळत आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न १: या योजनेसाठी ऑनलाईन अर्ज करता येतो का?
उत्तर: सध्या या योजनेसाठी बहुतांश ठिकाणी ऑफलाईन पद्धतीनेच अर्ज स्वीकारले जातात. काही जिल्ह्यांत सेतू केंद्रातून अर्ज करण्याची सोय असू शकते, परंतु अंगणवाडी किंवा पंचायत समिती हा सर्वोत्तम मार्ग आहे.
प्रश्न २: तीन मुली असतील तर लाभ मिळेल का?
उत्तर: नाही. ही योजना केवळ पहिल्या दोन मुलींच्या जन्मासाठीच लागू आहे.
प्रश्न ३: ५०,००० रुपये रोख मिळतात का?
उत्तर: नाही. ही रक्कम मुलीच्या नावे बँकेत ‘फिक्स्ड डिपॉझिट’ केली जाते. ती १८ वर्षांनंतरच व्याजासह काढता येते.
प्रश्न ४: उत्पन्नाची मर्यादा किती आहे?
उत्तर: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ७.५ लाख रुपयांच्या आत असावे.
निष्कर्ष
‘माझी कन्या भाग्यश्री योजना’ ही राज्यातील मुलींच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी आखलेली एक क्रांतीकारक योजना आहे. जर तुमच्या कुटुंबात किंवा परिचयात कोणी पात्र लाभार्थी असेल, तर त्यांना या योजनेची माहिती नक्की द्या. शासकीय योजनांचा लाभ वेळेत घेतल्यास मुलींच्या शिक्षणाचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो.
अशाच नवनवीन सरकारी योजनांच्या माहितीसाठी आमचा ब्लॉग वाचत राहा आणि ही माहिती गरजूंपर्यंत पोहोचवण्यासाठी सोशल मीडियावर शेअर करा!
Mazi Kanya Bhagyashree Yojana
