Post Office Monthly Income Scheme – आजच्या धावपळीच्या युगात आणि अस्थिर शेअर बाजारामध्ये प्रत्येक सामान्य माणसाला आपली कष्टाची कमाई अशा ठिकाणी गुंतवायची असते जिथे ‘जोखीम शून्य’ आणि ‘परतावा खात्रीशीर’ असेल. जर तुम्ही देखील तुमच्या पैशांच्या सुरक्षिततेची चिंता करत असाल आणि तुम्हाला दरमहा घरबसल्या ठराविक रक्कम हवी असेल, तर केंद्र सरकारची पोस्ट ऑफिस मंथली इन्कम स्कीम (Post Office Monthly Income Scheme – POMIS) तुमच्यासाठी एक सुवर्णसंधी आहे.
जानेवारी २०२६ च्या नवीन अपडेट्सनुसार, या योजनेचे व्याजदर आणि गुंतवणूक मर्यादा अत्यंत आकर्षक झाल्या आहेत. आजच्या या विशेष लेखात आपण जाणून घेणार आहोत की, तुम्ही या योजनेचा लाभ कसा घेऊ शकता आणि दरमहा ५,५०० रुपयांपेक्षा जास्त रक्कम तुमच्या बँक खात्यात कशी जमा होईल.
पोस्ट ऑफिस मंथली इन्कम स्कीम (POMIS) म्हणजे काय?
पोस्ट ऑफिसची ही एक ‘स्मॉल सेव्हिंग स्कीम’ आहे. यामध्ये तुम्हाला एकदाच (Lumpsum) मोठी रक्कम जमा करावी लागते. त्या रकमेवर सरकार तुम्हाला ठराविक दराने व्याज देते. विशेष म्हणजे, हे व्याज वर्षाच्या शेवटी न मिळता दर महिन्याला तुमच्या बचत खात्यात जमा केले जाते. यामुळे ज्यांना निवृत्तीनंतर नियमित खर्चासाठी पैसे हवे आहेत, त्यांच्यासाठी ही योजना एखाद्या पेन्शनसारखी काम करते.
योजनेची ठळक वैशिष्ट्ये:
- सरकारी हमी: ही योजना भारत सरकारच्या टपाल विभागामार्फत चालवली जाते, त्यामुळे तुमचे पैसे १००% सुरक्षित आहेत.
- निश्चित उत्पन्न: एकदा गुंतवणूक केल्यानंतर ५ वर्षांपर्यंत तुम्हाला दरमहा ठराविक व्याज मिळत राहते. बाजारातील चढ-उतारांचा यावर कोणताही परिणाम होत नाही.
- गुंतवणुकीची मर्यादा: तुम्ही वैयक्तिक किंवा संयुक्त (Joint) खाते उघडून मोठी रक्कम गुंतवू शकता.
- कालावधी: या योजनेची मुदत ५ वर्षे आहे.
२०२६ मधील नवीन व्याजदर आणि गुंतवणुकीचे नियम
१७ जानेवारी २०२६ च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, पोस्ट ऑफिस सध्या या योजनेवर ७.४% वार्षिक व्याज देत आहे. हे व्याजदर बँकांच्या फिक्स्ड डिपॉझिट (FD) च्या तुलनेत अत्यंत स्पर्धात्मक आणि फायदेशीर आहेत.
गुंतवणुकीची मर्यादा (Investment Limits):
- एकल खाते (Single Account): एका व्यक्तीला जास्तीत जास्त ९ लाख रुपयांपर्यंत गुंतवणूक करता येते.
- संयुक्त खाते (Joint Account): पती-पत्नी किंवा तीन व्यक्ती मिळून एकत्रितपणे १५ लाख रुपयांपर्यंत गुंतवणूक करू शकतात.
दरमहा ५,५०० रुपये किंवा त्याहून अधिक कसे मिळवायचे? (कॅल्क्युलेशन)
अनेकांना प्रश्न पडतो की नक्की किती रुपये गुंतवल्यावर किती परतावा मिळेल? चला तर मग, गणिताच्या मदतीने हे समजून घेऊया.
९ लाख रुपयांची गुंतवणूक (Joint/Single)
जर तुम्ही ९ लाख रुपये या योजनेत ५ वर्षांसाठी गुंतवले:
- वार्षिक व्याज (७.४%): ६६,६०० रुपये
- मासिक उत्पन्न: ६६,६०० / १२ = ५,५५० रुपये
म्हणजेच, ९ लाखांच्या गुंतवणुकीवर तुम्हाला दरमहा ५,५५० रुपये मिळतील.
१५ लाख रुपयांची कमाल गुंतवणूक (Joint Account)
जर तुम्ही तुमच्या जोडीदारासोबत मिळून १५ लाख रुपये गुंतवले:
- वार्षिक व्याज (७.४%): १,११,००० रुपये
- मासिक उत्पन्न: १,११,००० / १२ = ९,२५० रुपये
जर तुम्ही जास्तीत जास्त मर्यादा (१५ लाख) वापरली, तर तुम्हाला दरमहा ९,२५० रुपये घरबसल्या मिळतील. ही रक्कम मध्यमवर्गीय कुटुंबाच्या मासिक किराणा किंवा वीजबिलासाठी पुरेशी ठरू शकते.
ही योजना कोणासाठी फायदेशीर आहे? Post Office Monthly Income Scheme
१. ज्येष्ठ नागरिक: ज्यांच्याकडे निवृत्तीनंतर पीएफ (PF) किंवा ग्रॅच्युइटीचे पैसे आले आहेत, त्यांनी ते इथे गुंतवल्यास त्यांना दरमहा पेन्शनची गरज भासणार नाही.
२. गृहिणी: घरखर्चातून वाचवलेली रक्कम किंवा स्त्रीधन सुरक्षित ठेवून त्यातून मासिक उत्पन्न मिळवण्यासाठी ही उत्तम संधी आहे.
३. कमी जोखीम घेणारे गुंतवणूकदार: ज्यांना शेअर बाजार किंवा म्युच्युअल फंडमधील रिस्क नको आहे, त्यांच्यासाठी हा सर्वोत्तम पर्याय आहे.
४. पालक: मुलांच्या शिक्षणाचा दरमहा खर्च भागवण्यासाठी पालक त्यांच्या नावाने ही गुंतवणूक करू शकतात (१० वर्षांवरील मुलांसाठी स्वतंत्र खाते शक्य आहे).
POMIS योजनेचे फायदे आणि नियम
१. खाते हस्तांतरण (Account Transferability)
जर तुमची नोकरी बदलली किंवा तुम्ही दुसऱ्या शहरात राहायला गेलात, तरी काळजी करण्याची गरज नाही. तुम्ही तुमचे POMIS खाते देशातील कोणत्याही पोस्ट ऑफिसमध्ये सहजपणे ट्रान्सफर करू शकता.
२. नॉमिनेशन सुविधा
खाते उघडताना किंवा खाते सुरू असताना तुम्ही वारसदार (Nominee) नियुक्त करू शकता. खातेदाराचा दुर्दैवी मृत्यू झाल्यास, जमा केलेली मुद्दल वारसदाराला दिली जाते.
३. मुदतपूर्व पैसे काढणे (Premature Withdrawal)
ही योजना ५ वर्षांसाठी असली तरी, आपत्कालीन परिस्थितीत तुम्ही पैसे काढू शकता. मात्र, त्याचे काही नियम आहेत:
- १ वर्षाच्या आत: पैसे काढता येत नाहीत.
- १ ते ३ वर्षांच्या दरम्यान: मुद्दल रकमेतून २% कपात केली जाते.
- ३ ते ५ वर्षांच्या दरम्यान: मुद्दल रकमेतून १% कपात केली जाते.
४. कर नियम (Taxation)
या योजनेतून मिळणारे मासिक व्याज तुमच्या उत्पन्नात धरले जाते आणि तुमच्या स्लॅबनुसार त्यावर आयकर (Income Tax) लागू होतो. मात्र, यावर कोणताही TDS (Tax Deducted at Source) कापला जात नाही, जो गुंतवणूकदारांसाठी एक मोठा दिलासा आहे.
खाते उघडण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे
पोस्ट ऑफिसमध्ये मासिक उत्पन्न योजनेचे खाते उघडणे अत्यंत सोपे आहे. त्यासाठी खालील कागदपत्रांची आवश्यकता असते:
- ओळखपत्राचा पुरावा: आधार कार्ड, पॅन कार्ड किंवा मतदार ओळखपत्र.
- पत्त्याचा पुरावा: रेशन कार्ड, वीज बिल किंवा आधार कार्ड.
- पासपोर्ट आकाराचे फोटो: किमान २ ते ३ फोटो.
- बचत खाते: व्याजाची रक्कम जमा होण्यासाठी पोस्ट ऑफिसमध्ये एक बचत खाते असणे अनिवार्य आहे.
गुंतवणुकीची प्रक्रिया: स्टेप-बाय-स्टेप मार्गदर्शक
१. जवळच्या पोस्ट ऑफिसला भेट द्या: तुमच्या घराशेजारील कोणत्याही मुख्य किंवा उप-टपाल कार्यालयात जा.
२. फॉर्म भरा: ‘Post Office Monthly Income Scheme’ चा विहित नमुन्यातील अर्ज भरा.
३. KYC पूर्ण करा: तुमची कागदपत्रे आणि फोटो अर्जासोबत जोडा.
४. रक्कम जमा करा: तुम्ही रोख (कमी रकमेसाठी) किंवा चेकद्वारे तुमची गुंतवणूक रक्कम जमा करू शकता.
५. नोंदणी: प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर तुम्हाला एक पासबुक दिले जाईल, ज्यामध्ये तुमच्या गुंतवणुकीचा आणि दरमहा मिळणाऱ्या व्याजाचा तपशील असेल.
इतर गुंतवणूक पर्यायांशी तुलना (FD vs POMIS)
| वैशिष्ट्य | पोस्ट ऑफिस MIS | बँक फिक्स्ड डिपॉझिट (FD) |
| व्याजदर | ७.४% (स्थिर) | ६.५% ते ७.५% (बँकेनुसार बदलतो) |
| सुरक्षितता | अत्यंत उच्च (केंद्र सरकार) | उच्च (५ लाखांपर्यंत विमा) |
| उत्पन्न | दरमहा निश्चित | सहसा मुदतीनंतर किंवा त्रैमासिक |
| मुदत | ५ वर्षे | ७ दिवस ते १० वर्षे |
निष्कर्ष:
२०२६ मधील महागाईचा दर पाहता, केवळ बचत करणे पुरेसे नाही. तुमचे पैसे अशा ठिकाणी वाढले पाहिजेत जिथे मुद्दल सुरक्षित असेल आणि दरमहा खर्चासाठी हातभार लागेल. पोस्ट ऑफिसची ही योजना मध्यमवर्गीय कुटुंबांसाठी एक ‘सुरक्षा कवच’ आहे. ७.४% व्याजदर आणि सरकारी हमी यामुळे ही योजना गुंतवणुकीसाठी एक सुवर्णसंधी ठरत आहे.
जर तुमच्याकडे एकरकमी मोठी रक्कम पडून असेल, तर ती बँकेत कमी व्याजात ठेवण्यापेक्षा पोस्ट ऑफिसच्या या योजनेत गुंतवणे कधीही शहाणपणाचे ठरेल.
Post Office Monthly Income Scheme
