Tadpatri Anudan Yojana – महाराष्ट्र हा कृषिप्रधान देश आहे, जिथे शेतकरी पावसाच्या भरवशावर आणि कष्टावर आपली उपजीविका करतो. मात्र, निसर्गाच्या लहरीपणामुळे, विशेषतः अवेळी पाऊस, कडाक्याचे ऊन आणि वादळवारामुळे शेतकऱ्यांच्या हातातोंडाशी आलेला घास अनेकदा हिरावला जातो. कापणी केलेले पीक सुरक्षित ठेवणे हे शेतकऱ्यासमोरचे सर्वात मोठे आव्हान असते. अशा वेळी ‘ताडपत्री’ हा शेतकऱ्याचा सर्वात मोठा आधार ठरतो.
शेतकऱ्यांची हीच गरज ओळखून महाराष्ट्र राज्य कृषी विभागाने ‘कृषी यांत्रिकीकरण उपअभियानांतर्गत’ ताडपत्री अनुदान योजना सुरू केली आहे. २०२६ सालासाठी या योजनेचे नवीन उद्दिष्ट आणि जिल्ह्यानुसार वाटप कार्यक्रम नुकताच जाहीर झाला आहे. या लेखात आपण ताडपत्री अनुदान योजनेची संपूर्ण माहिती, पात्रता, कागदपत्रे आणि अर्ज करण्याची प्रक्रिया सविस्तर पाहणार आहोत.
ताडपत्री अनुदान योजना काय आहे?
महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत राबवल्या जाणाऱ्या विविध योजनांपैकी ताडपत्री अनुदान योजना ही अत्यंत लोकप्रिय योजना आहे. अनेकदा आर्थिक टंचाईमुळे शेतकरी दर्जेदार आणि जाड ताडपत्री खरेदी करू शकत नाहीत. निकृष्ट दर्जाची ताडपत्री लवकर फाटते आणि पिकाचे नुकसान होते.
या योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांना उच्च दर्जाची (High GSM) ताडपत्री खरेदी करण्यासाठी आर्थिक मदत करणे हा आहे. याद्वारे पिकांचे ऊन, वारा आणि पावसापासून संरक्षण होऊन काढणीपश्चात होणारे नुकसान कमी करण्यास मदत होते.
ताडपत्री योजनेअंतर्गत मिळणारे अनुदान Tadpatri Anudan Yojana
ताडपत्री योजनेचे स्वरूप हे ‘थेट लाभ हस्तांतरण’ (DBT) पद्धतीचे आहे. म्हणजेच शेतकऱ्याला आधी ताडपत्री खरेदी करावी लागते आणि त्यानंतर अनुदानाची रक्कम थेट त्याच्या बँक खात्यात जमा होते. अनुदानाचे वितरण खालीलप्रमाणे केले जाते:
अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकरी :
- पात्रता: ज्या शेतकऱ्यांकडे २ हेक्टरपेक्षा कमी जमीन आहे.
- प्रवर्ग: अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST) आणि महिला शेतकरी.
- अनुदान: एकूण खर्चाच्या ५०% किंवा कमाल ५,००० रुपये (यापैकी जे कमी असेल ते).
इतर प्रवर्ग :
- पात्रता: ज्या शेतकऱ्यांकडे २ हेक्टरपेक्षा जास्त जमीन आहे किंवा जे खुल्या प्रवर्गात येतात.
- अनुदान: एकूण खर्चाच्या ४०% किंवा कमाल ४,००० रुपये (यापैकी जे कमी असेल ते).
टीप: ताडपत्रीची गुणवत्ता ही साधारणपणे ३०० ते ४०० GSM (Grams per Square Meter) असणे अनिवार्य आहे. त्यापेक्षा कमी दर्जाच्या ताडपत्रीवर अनुदान नाकारले जाऊ शकते.
या योजनेसाठी आवश्यक पात्रता निकष
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शासनाने काही अटी आणि शर्ती निश्चित केल्या आहेत:
- शेतकरी असणे अनिवार्य: अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी आणि स्वतःच्या नावावर शेती असलेला शेतकरी असावा.
- ७/१२ आणि ८-अ उतारा: शेतकऱ्याच्या नावावर चालू वर्षाचा ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा असणे आवश्यक आहे.
- महा-डीबीटी नोंदणी: अर्जदाराने महाराष्ट्र शासनाच्या MahaDBT Farmer Portal वर नोंदणी केलेली असावी.
- मर्यादा: एका शेतकऱ्याला एकाच ताडपत्रीसाठी अनुदान दिले जाते.
- पुनरावृत्ती नाही: ज्या शेतकऱ्यांनी मागील ३ वर्षांत या योजनेचा लाभ घेतला आहे, त्यांना पुन्हा अर्ज करता येणार नाही.
- बँक खाते: अर्जदाराचे बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे अनिवार्य आहे, जेणेकरून डीबीटी प्रक्रियेत अडथळा येणार नाही.
अर्जासाठी लागणारी महत्त्वाची कागदपत्रे
ऑनलाईन अर्ज करताना किंवा निवडीनंतर कागदपत्रे अपलोड करताना खालील गोष्टींची आवश्यकता भासते:
- ७/१२ उतारा: डिजिटल स्वाक्षरी असलेला अद्ययावत उतारा.
- ८-अ उतारा: खाते निहाय जमिनीचा तपशील.
- आधार कार्ड: ओळखीचा पुरावा म्हणून.
- बँक पासबुक: पहिल्या पानाची प्रत ज्यावर खाते क्रमांक आणि IFSC कोड स्पष्ट दिसेल.
- जातीचा दाखला: जर शेतकरी SC/ST प्रवर्गातील सवलतीचा लाभ घेऊ इच्छित असेल तर.
- मोबाईल नंबर: जो आधार कार्डशी लिंक आहे.
- कोटेशन/देयक (Bill): पूर्व संमती मिळाल्यानंतर अधिकृत विक्रेत्याकडून घेतलेले GST बिल.
ऑनलाईन अर्ज करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया
ताडपत्री योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाईन आहे. तुम्ही स्वतः किंवा जवळच्या सीएससी (CSC) केंद्रावर जाऊन अर्ज करू शकता.
पायरी १: महा-डीबीटी पोर्टलवर लॉगिन करा
सर्वप्रथम mahadbt.maharashtra.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या. तुमचा ‘युजर आयडी’ आणि ‘पासवर्ड’ वापरून लॉगिन करा. जर नवीन वापरकर्ते असाल, तर ‘नवीन नोंदणी’ पर्यायावर क्लिक करून खाते तयार करा.
पायरी २: अर्ज निवडा
लॉगिन केल्यानंतर ‘अर्ज करा’ या बटणावर क्लिक करा. तिथे तुम्हाला विविध योजनांची यादी दिसेल. त्यापैकी ‘कृषी यांत्रिकीकरण’ (Agricultural Mechanization) या पर्यायाची निवड करा.
पायरी ३: घटकाची निवड करा
मुख्य घटकामध्ये ‘कृषी अवजारे’ किंवा ‘इतर अवजारे’ निवडा. उपघटकांमध्ये ‘ताडपत्री’ हा पर्याय निवडा. त्यानंतर विचारलेली सर्व माहिती अचूक भरा आणि अर्ज सबमिट करा.
पायरी ४: प्राधान्यक्रम ठरवा
जर तुम्ही एकापेक्षा जास्त योजनांसाठी अर्ज केला असेल, तर ‘प्राधान्यक्रम’ (Priority) ठरवून द्या. अर्ज फी भरून प्रकिया पूर्ण करा.
पायरी ५: लॉटरी आणि निवड प्रक्रिया
अर्ज केल्यानंतर कृषी विभागामार्फत ऑनलाईन लॉटरी (Draw) काढली जाते. जर तुमची निवड झाली, तर तुमच्या नोंदणीकृत मोबाईलवर एसएमएस (SMS) प्राप्त होईल.
निवड झाल्यानंतर काय करावे?
१. पूर्व संमती पत्र: लॉटरीमध्ये नाव आल्यानंतर तुम्हाला महा-डीबीटी पोर्टलवरून ‘पूर्व संमती पत्र’ (Pre-sanction Letter) डाऊनलोड करावे लागेल.
२. खरेदी: पूर्व संमती मिळाल्यापासून ठराविक दिवसांच्या आत (साधारणपणे १० ते १५ दिवस) तुम्हाला मान्यताप्राप्त अधिकृत विक्रेत्याकडून ३००/४०० GSM ची ताडपत्री खरेदी करावी लागेल.
३. जीएसटी बिल: खरेदी करताना दुकानदाराकडून पक्के जीएसटी बिल घ्या, ज्यावर ताडपत्रीचा आकार आणि GSM नमूद असेल.
४. अपलोड: खरेदी केलेले बिल आणि ताडपत्रीसोबतचा फोटो (काही ठिकाणी आवश्यक असल्यास) पोर्टलवर अपलोड करा.
५. मोका तपासणी: त्यानंतर कृषी सहाय्यक तुमच्याकडे येऊन पडताळणी करतील आणि अहवाल सादर करतील. त्यानंतर काही दिवसातच अनुदानाची रक्कम तुमच्या खात्यात जमा होईल.
ताडपत्रीचे शेतकऱ्यांसाठी फायदे
ताडपत्री हे केवळ प्लास्टिकचे आच्छादन नसून ते शेतकऱ्याच्या कष्टाचे संरक्षण करणारे साधन आहे:
- धान्य संरक्षण: खळ्यावर मळणी केलेले धान्य सुरक्षित ठेवण्यासाठी ताडपत्री उपयुक्त ठरते.
- पावसापासून बचाव: साठवणूक केलेले कापूस, सोयाबीन, कांदा किंवा इतर पिके अवेळी पावसापासून वाचवण्यासाठी याचा वापर होतो.
- खते आणि बी-बियाणे: रासायनिक खते ओलावा लागल्यास खराब होतात, अशा वेळी ती झाकून ठेवण्यासाठी ताडपत्री लागते.
- बहुउद्देशीय वापर: शेततळ्यासाठी किंवा तात्पुरत्या निवार्यासाठी सुद्धा ताडपत्रीचा वापर केला जातो.
२०२६ मधील बदल आणि नवीन अपडेट्स
२०२६ सालासाठी सरकारने ताडपत्री योजनेच्या बजेटमध्ये वाढ केली आहे. वाढत्या हवामान बदलांमुळे (Climate Change) होणारे नुकसान पाहता, अधिकाधिक शेतकऱ्यांना ताडपत्री मिळावी यासाठी जिल्ह्यानुसार कोटा वाढवण्यात आला आहे. तसेच, आता अर्जाची पडताळणी प्रक्रिया अधिक वेगवान करण्यासाठी मोबाईल ॲपचा वापर केला जात आहे.
निष्कर्ष
महाराष्ट्र शासनाची ताडपत्री अनुदान योजना ही लहान आणि मध्यम शेतकऱ्यांसाठी वरदान ठरत आहे. पिकांचे नैसर्गिक आपत्तीपासून रक्षण करण्यासाठी आणि आर्थिक बचतीसाठी ही एक उत्तम संधी आहे. जर तुम्ही अद्याप अर्ज केला नसेल, तर आजच महा-डीबीटी पोर्टलवर जाऊन आपला अर्ज नोंदवा.
शेतीमध्ये केवळ घाम गाळून चालत नाही, तर उत्पादित केलेल्या मालाचे संरक्षण करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. ताडपत्री योजना तुम्हाला तेच संरक्षण मिळवून देण्यासाठी मदत करते.
आम्हाला आशा आहे की ही माहिती तुम्हाला उपयुक्त ठरली असेल. ही माहिती तुमच्या शेतकरी मित्रांसोबत नक्की शेअर करा जेणेकरून त्यांनाही या योजनेचा लाभ घेता येईल!
Tadpatri Anudan Yojana
