Tractor Subsidy – महाराष्ट्रातील ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा शेती आहे. मात्र, बदलत्या काळानुसार शेतीमध्ये यांत्रिकीकरण (Mechanization) करणे ही काळाची गरज बनली आहे. ट्रॅक्टरसारखी यंत्रे शेतीचे काम सोपे करतात, पण त्यांची किंमत पाहता सामान्य शेतकरी किंवा महिला बचत गटांना ते खरेदी करणे कठीण जाते. हीच अडचण ओळखून महाराष्ट्र शासनाच्या समाज कल्याण विभागाने एक क्रांतिकारी योजना सुरू केली आहे. या योजनेअंतर्गत चक्क ९०% अनुदानावर मिनी ट्रॅक्टर उपलब्ध करून दिला जात आहे.
आजच्या या विशेष लेखामध्ये आपण पाहणार आहोत की, ही योजना नेमकी काय आहे, यासाठी कोण पात्र आहे, वर्धा जिल्ह्यासाठी अर्जाची प्रक्रिया काय आहे आणि तुम्हाला ३.१५ लाख रुपयांचे अनुदान कसे मिळू शकते.
योजना नेमकी काय आहे?
महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागामार्फत ८ मार्च २०१७ रोजी घेतलेल्या शासन निर्णयानुसार (GR) ही योजना राबवली जाते. या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट अनुसूचित जाती (SC) आणि नवबौद्ध घटकातील महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे आणि शेतीमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवणे हे आहे.
या योजनेअंतर्गत वैयक्तिक लाभार्थ्याऐवजी ‘महिला बचत गटांना’ प्राधान्य दिले जाते, जेणेकरून समूहाचा विकास व्हावा. ९ ते १८ अश्वशक्तीचे (HP) मिनी ट्रॅक्टर आणि त्यासोबत लागणारी शेतीची अवजारे (उदा. नांगर, कल्टिव्हेटर इ.) खरेदी करण्यासाठी सरकार मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक मदत करते.
अनुदानाचे गणित: ३.५० लाखांचे साहित्य फक्त ३५ हजारात!
या योजनेतील सर्वात आकर्षक बाब म्हणजे मिळणारे अनुदान. खालील तक्त्यावरून तुम्हाला या योजनेचा आर्थिक फायदा समजेल:
| तपशील | रक्कम / टक्केवारी |
| एकूण साहित्य खरेदी मर्यादा | ३,५०,००० रुपये |
| शासकीय अनुदान (९०%) | ३,१५,००० रुपये |
| बचत गटाचा हिस्सा (१०%) | ३५,००० रुपये |
महत्वाची टीप: ३.५० लाख रुपयांपर्यंतच्या खरेदीवर ९०% अनुदान मिळते. जर तुमच्या ट्रॅक्टर आणि अवजारांची किंमत यापेक्षा जास्त असेल, तर वरील वाढीव रक्कम बचत गटाला स्वतः भरावी लागेल.
अनुदानाचे वितरण कसे होते?
सरकार हे अनुदान दोन टप्प्यांत थेट बचत गटाच्या खात्यात किंवा विक्रेत्याला वितरित करते:
- पहिला टप्पा (५०%): ट्रॅक्टर खरेदीच्या वेळी पूर्व-संमती मिळाल्यानंतर ५०% रक्कम दिली जाते.
- दुसरा टप्पा (५०%): जेव्हा तुम्ही ट्रॅक्टरची प्रादेशिक परिवहन कार्यालयात (RTO) नोंदणी करता आणि त्याची कागदपत्रे सादर करता, तेव्हा उर्वरित ५०% अनुदान जमा केले जाते.
पात्रतेचे निकष: तुमचा बचत गट पात्र आहे का?
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी सरकारने काही कडक अटी आणि शर्ती ठेवल्या आहेत, जेणेकरून गरजूंपर्यंतच हा लाभ पोहोचावा:
- नोंदणीकृत बचत गट: केवळ शासन दरबारी नोंदणी झालेल्या (Registered) महिला बचत गटांनाच हा लाभ मिळेल.
- जातीचे निकष: बचत गटातील एकूण सदस्यांपैकी किमान ८०% सदस्य हे अनुसूचित जाती (SC) किंवा नवबौद्ध घटकातील असणे अनिवार्य आहे.
- बँक खाते: बचत गटाचे स्वतःचे राष्ट्रीयकृत बँकेत खाते असावे आणि ते आधार कार्डशी लिंक असावे.
- एकल लाभ: संबंधित बचत गटाने यापूर्वी समाज कल्याण विभागाच्या कोणत्याही ट्रॅक्टर योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
- महाराष्ट्र रहिवासी: बचत गटातील सर्व सदस्य महाराष्ट्राचे रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
आवश्यक कागदपत्रे (Documents Checklist)
अर्ज करताना खालील कागदपत्रे तयार ठेवा, जेणेकरून तुमचा अर्ज फेटाळला जाणार नाही:
- बचत गटाचे नोंदणी प्रमाणपत्र (Registration Certificate).
- सदस्यांची यादी (जातीचा उल्लेख असलेला ठराव).
- सर्व सदस्यांचे जातीचे दाखले (Caste Certificate).
- सर्व सदस्यांचे आधार कार्ड.
- बचत गटाच्या बँक पासबुकची छायांकित प्रत.
- १०% स्व-हिश्याची रक्कम भरण्यास तयार असल्याचा ठराव.
- ट्रॅक्टर आणि अवजारांचे अधिकृत कोटेशन (Quotation).
वर्धा जिल्हा विशेष अपडेट: २० जानेवारी २०२६ ही शेवटची तारीख!
सध्या महाराष्ट्र शासनाने वर्धा (Wardha) जिल्ह्यातील महिला बचत गटांकडून अर्ज मागवले आहेत. यापूर्वी नांदेड आणि हिंगोली जिल्ह्यात ही प्रक्रिया यशस्वीरीत्या पार पडली आहे. आता वर्धा जिल्ह्यातील महिलांसाठी ही मोठी संधी आहे.
- जिल्हा: वर्धा
- अर्ज करण्याची शेवटची तारीख: २० जानेवारी २०२६
- अर्ज कुठे मिळेल: सहाय्यक आयुक्त, समाज कल्याण कार्यालय, वर्धा.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया (How to Apply Step-by-Step)
तुम्ही जर वर्धा जिल्ह्यातील असाल आणि वरील अटी पूर्ण करत असाल, तर खालीलप्रमाणे प्रक्रिया करा:
- कार्यालयाला भेट द्या: सर्वप्रथम तुमच्या जिल्ह्यातील ‘सहाय्यक आयुक्त, समाज कल्याण’ यांच्या कार्यालयात जा.
- अर्ज मिळवा: तिथून मिनी ट्रॅक्टर योजनेचा विहित नमुन्यातील अर्ज प्राप्त करा.
- ठराव करा: तुमच्या बचत गटाची बैठक बोलावून ट्रॅक्टर खरेदी करण्याबाबतचा कायदेशीर ‘ठराव’ मंजूर करा.
- कागदपत्रे जोडा: वर सांगितलेली सर्व कागदपत्रे अर्जासोबत जोडा.
- अर्ज सादर करा: २० जानेवारी २०२६ च्या आत तुमचा अर्ज समाज कल्याण कार्यालयात जमा करा आणि त्याची पोचपावती (Receipt) घ्यायला विसरू नका.
इतर जिल्ह्यांसाठी महत्वाची सूचना Tractor Subsidy
बऱ्याचदा पुणे, सातारा, नाशिक, सोलापूर किंवा विदर्भातील इतर जिल्ह्यांतील महिला विचारतात की आमचा नंबर कधी लागणार? तर मित्रांनो, ही योजना राज्याच्या बजेटनुसार आणि जिल्ह्यांच्या लक्षांकानुसार (Target) टप्प्याटप्प्याने राबवली जाते.
- तुमच्या जिल्ह्याची जाहिरात स्थानिक वृत्तपत्रात किंवा जिल्हा परिषदेच्या नोटीस बोर्डवर प्रसिद्ध केली जाते.
- नियमित माहितीसाठी तुम्ही mahaswayam.gov.in किंवा समाज कल्याण विभागाच्या अधिकृत वेबसाईटला भेट देऊ शकता.
मिनी ट्रॅक्टरचे फायदे (Benefits of Mini Tractor in Farming)
९ ते १८ HP चे मिनी ट्रॅक्टर लहान आणि मध्यम शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत उपयुक्त असतात:
- फळबागांसाठी उत्तम: द्राक्ष, डाळिंब किंवा संत्र्याच्या बागेत औषध फवारणी आणि मशागतीसाठी हे ट्रॅक्टर सहज फिरतात.
- कमी खर्च: मोठ्या ट्रॅक्टरच्या तुलनेत डिझेलचा खर्च खूपच कमी असतो.
- बहुउद्देशीय: नांगरणी, पेरणी, वाहतूक आणि फवारणी अशा सर्व कामांसाठी याचा वापर होतो.
- भाड्याने देण्याची संधी: बचत गट हा ट्रॅक्टर इतर शेतकऱ्यांना भाड्याने देऊन स्वतःचे उत्पन्न वाढवू शकतो.
निष्कर्ष :
महिला सक्षमीकरणाच्या दिशेने महाराष्ट्र सरकारचे हे एक अतिशय कौतुकास्पद पाऊल आहे. ३.५० लाखांचा ट्रॅक्टर संच फक्त ३५ हजारात मिळणे ही खरोखरच मोठी संधी आहे. यामुळे केवळ शेतीचा विकास होणार नाही, तर ग्रामीण महिलांच्या हातात आर्थिक सत्ता येईल.
तुम्ही जर पात्र बचत गटाचे सदस्य असाल, तर वेळ वाया न घालवता त्वरित आपल्या जवळच्या समाज कल्याण कार्यालयाशी संपर्क साधा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न १: हा ट्रॅक्टर वैयक्तिक शेतकऱ्याला मिळू शकतो का?
उत्तर: नाही, शासन निर्णयानुसार हा लाभ फक्त नोंदणीकृत ‘महिला बचत गटांना’ दिला जातो.
प्रश्न २: १०% रक्कम कधी भरावी लागते?
उत्तर: अर्जाची निवड झाल्यानंतर आणि प्रशासकीय मंजुरी मिळाल्यानंतर, १०% हिस्सा डीमांड ड्राफ्टद्वारे (DD) भरावा लागतो.
प्रश्न ३: ट्रॅक्टर कोणत्या कंपनीचा घ्यायचा?
उत्तर: तुम्ही सरकारच्या नियमावलीत बसणाऱ्या आणि आरटीओ मान्यता प्राप्त कोणत्याही कंपनीचा ९ ते १८ HP चा ट्रॅक्टर निवडू शकता.
आमच्याशी जोडून राहा: अशाच नवनवीन सरकारी योजना, शेतीविषयक माहिती आणि शैक्षणिक अपडेट्ससाठी आमच्या ब्लॉगला सबस्क्राईब करा!
तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली? कमेंट मध्ये नक्की सांगा आणि गरजू महिला बचत गटांपर्यंत हा लेख शेअर करा!
Tractor Subsidy
